Оф, нешто тешко ми е. Штотуку разбрав дека Ахмед од Прилеп му го хакирал компјутерот на Јонче од Тополчани. Па ме фати еден с’клет .. една с’клма.. наводно едниот работел кај другиот, па кога добил клоца оставил „вирус“ во компјутерот на работодавецот. Од дома се закачил кај првиот и избришал сѐ што нашол патем. И тоа не е измислена информација. Ја читав – информација лиферувана од интернет медиуми. И сега што добивме, Агим, Хакерот од Прилеп на распит за сајбер криминал. Не секогаш е лесен овој хакерски живот, иако не можам ни 2% да се идентификувам со епитет кој одредено дело го идентификува преку 100% погрешен термин – хакер и кое важи во нашето општество. А знам дека се грижите за мене, инаку не би ме читале сега. Еве, ако навистина сакате да ми кажете колку се грижите за мене во иднина би ве замолил информации од типот на „хакер украл еклер од кај Апче“ .. не лиферувајте така директно. Одете малку наоколу. Па сега јас да мислам цела вечер шо ќе прави Јонче од Тополчани?

Не дека е крива некоја анонимна телевизија за која радио-дифузија ни чула ни видела, многу поголем проблем прават мејнстрим медиумите чии вести, луѓето во 18.00ч. после првата реприза на „Шехерезад“, ги гледаат. Генерално, сите медиуми треба да се вклучат во борбата со воспоставување на ваквите стандарди за известување за информации од овој тип. Затоа што е тешко да се бориш со медиумите. Особено во моментите кога ти доаѓа да потскокнеш од фотелјата каде што седиш кога некој на телевизија или во весник ќе каже дека „хакер“ украл информации од некоја банка или провалил ваму – таму или некоја друга слична приказна за мали деца, а ти се чувствуваш како дел одаа култура. Не само што не сме запознати со дел од таа култура која и не е така црна како што ни претставуваат, туку и постојано со глава маваме во терминологија која верувале – неверувале може да значи и навреда за споменатите припадници во општеството. Не е државата таа која треба да ни каже дека хакерите впрочем не се лошите батковци, не е нејзина работа тоа, ниту можеби пак тоа се медиумите. Меѓутоа секојпат кога ќе посегнеме кон користењето на технологијата, треба да се сетиме и дека за нејзиниот развој во најголема мера признание им се оддава на хакерите и хакерската култура. Тргнете од најраспространетите производи кои денес компаниите ги „фураат“ и продаваат со милионски суми. Тргнете и од технолошките уреди кои ви се на дофат секојдневно. Сите тие, сигурен сум, се темелат на првична идеја која дошла од умот на некој хакер – кој денеска се оквалификува како криминалец и „багабонт“. Ако се прашувам јас медиумите треба да соработуваат со личности кои се чувствуаат како дел од хакерската субкултура (и кои најверојатно и самите тие ги имаат најмено да работат за нивни интереси) во делот на воспоставување глобално описменување на јавноста и искоренување на пречките и јазлите кои ги има ова движење во „промоцијата“ која бесплатно ја добиваат по телевизиите и весниците.

Во вакви ситуации сум испраќал и молби, барања, сум клечел и плачел пред македонските медиуми и новинарската фела, „аман не мешајте баби и жаби“.. пак ништо од сето тоа. Па добро, затоа, во име на вашата желба да јас имам добро здравје и секогаш кога компјутерот на еди-кој-си ќе се расипе кога неговиот комшија ќе кивне повторно ќе обвините некој криминален хакер за направената штета, ве замолувам – почитувани новинари и медиуми – што треба да сторам за вие да се свестите и да престанете да ги оквалификувате оние кои создаваат и творат, оние кои решаваат проблеми и ги прават работите да функционираат поквалитетно, оние кои ги применале идеите на личности од Моцарт па се до Ајнштан во дигиталното доба како криминалци и да им лепите термин како „хакер“ на оние кои впрочем (ако веќе ве интересира терминологија) се кракери и можеби ги заслужуваат маргините на законите кои ги прекршиле? Ако треба и гол ќе прошетам по улица, ако треба ќе им купам и цвеќе на вашите сопруги и боја за чевли на вашите сопрузи, само да дознаам како да ви кажам да не го користите овој термин повеќе за луѓе кои го свртиле „мустафа“ на флипери кога наполнале 32 години? Дали би било фер доколку некој утре излезе и каже дека е новинар и убие 20тина души на лице место, па ние да ги оквалификуваме сите новинари како психички нестабилни личности со тенденција да убиваат? Генерализирањето предизвикува проблеми на мала група граѓани кои на овој или оној начин, придонесуваат за развој на ова општество, какво и да е, и чија различност треба да биде прифатена на ист начин како што се прифаќаат разликите во јазикот, националноста, сексуалната ориентација итн.

Забелешка

Oвој текст по форма се разликува од другите колумни објавени на блогов. Затоа што требаше да биде објавен во Нова Македонија, а не пројде поради тоа и тоа и тоа. Ова е последната колумна напишана за овој медиум – необјавена.

Вонредни вести!! Во нашата земја допатуваа нови мобилни уреди кои ќе може да ги купите од црниот пазар. И тоа не било какви туку Ајпад, Андроид, Ајфон итн. Плус доколку сте управител или некоја голема фаца во некоја од македонските болници (приватни или државни) добивате попуст и тоа со следниот редослед: во случај да нарачате Ајпад, поради големината на екранот добивате 20% попуст без вклучена техничка поддршка, во случај на Андроид и Ајфон поради малиот екран, за купени над 100 уреди во рок од 1 месец добивате попуст од 12%.

Македонија ќе си го земе редот полека полека. Јазк на валканите усти кои нѐ убедуваа во спротивното. Па додека ние се стремиме да станеме земјоделско-информатичка земја (изјава на министерот за информатичко општество – во емисијата на МТВ1 / 29 март 2010), граѓаните особено докторите ги презедоа работите во свои раце. Додека младата и храбра госпоѓа се породувала и над неа како со „спиљони“ стоеле уште похрабрите сестри со мобилни во нивните раце, во Македонија се направија првичните чекори кон афирмација на мобилната технологија во буквално сите сфери на општеството. Сега уште фали некој да извести дека Паско Кузман ја нашол главата на Венера со помош на еден од неговите 3 мобилни телефони кој секогаш ги носи со него. Има ли поголемо признание за користење на технички алатки од редот на мобилни телефони во секојдневната работа (па и пораѓање на жена е секојдневна работа, за кој како), од праксата? Нема! Па потоа ќе се смеат на проектите како што е „Компјутер за секое дете“. Нема ништо смешно тука другарчиња. Вие само продолжете да се смеете – караванот ќе си врви. Дотогаш ќе се имплементира и проектот „Мобилен за секој доктор“ и ние од земјоделско-информатичка земја по „дифолт“ стануваме земјоделско-секусуално-загрозена-НО-информатичка земја. Тогаш кога докторите ќе бидат демоде да користат мобилни телефони, ќе се појави некој од министерството за информатичко општество и ќе ни покаже пример за тоа како Џони, кој се вратил директно од дијаспората во Логоварди и го барал бачилото од неговото детство– впрочем нашол барака за слободен интернет. Па таков збунет, Џони забележал дека пред бараката за Интернет имало куп гована и кал. Кој знае што си рекол? Од друга страна пак ако размислам, ајде, калта ќе го направи малку поприемчив, да знае дека Џони е во мајка Македонија, или пак ваму, му даваме Интернет – да се осеќа како во втората дома – Америка… во меѓувреме ќе слушне дека во југо-западните делови на перферијата на Битола се родила младата Соња Ериксон… не е лошо за промоција кога ќе видиш.

Не е проблем што во Македонија работата на најреномираната професија – програмерите виси во воздух, нејсе, имаме безвизен режим па и ние би му здувнале од оваа вукојебина по потреба, лично проблемот што авторот на овој текст не се осеќа слободен и нема доверба во институциите на системот лежи во практичната примена на информатиката како средство за зголемување на рејтингот. Тоа е парекселанс популизам, ставање на стадата овци како хај-приорити фактор во нашата земја преку презентирање на работи кои за нив никогаш дотогаш не се познати (што би рекол кога фармацевт на информатичар би му кажал дека Рицино лечи Туберколоза? -Би му верувал, поради недостиг на информации). Кога јас би се прашал – прво би им купил генератор на битолските доктори, би им ги асфалтирал патиштата на скопските босови да не се пукаат по калдрми и дупки, би им изградил болница на прилепчани, би донел „клозети“ во штипските села. После тоа, имплементацијата на проекти како „Компјутер за секое дете“ и „гага“-интернет за баба Ратка би оделе повеќе од гладко. На македонскиот обичен граѓанин би му одговарало да ги користи доблестите на македонската пост-транзициска фарса – Интернет за да бара рецепти за готвење, мобилни телефони да пораѓа деца, компјутери за секое дете за да може да си ги осветлат книгите кои ги читаат затоа што ЕВН одлучила поинаку. Но на македонскиот информатички професионалец таа ситуација не му одговара баш. Не затоа што му дрцка да го каже неговото мислење јавно и да каже дека и неговата професија во нашата земја е несигурна и лабилна, туку поради практичниот страв дека ако во моментот ја загуби работата – друга многу тешко би нашол. Впрочем сите се држат до пензионерскиот став – наполни го фрижидерот на 1ви со јадење – тоа е најважно. Немаат философија на следење, начин на живот. Тоа мислење би бил среќен да го имам кога би размислувал така за моите внуци на 80г. Засега најважно е сите млади професионалци, земјоделско-информатичарски или чисто земјоделско, да сфатат дека желбата за подобра иднина и исполнувањето на одговорноста кон нашите потомци за подобар живот зависи од нас самите.

Забелешка

Oвој текст по форма се разликува од другите колумни објавени на блогов. Затоа што требаше да биде објавен во Нова Македонија, а не пројде поради тоа и тоа и тоа.

Како стилски значи знаат да се однесуваат овие македонските мејнстрим медиуми – секоја чест. Просто како курва се осеќам која ја искористиле и ѝ ги качиле парите на 3м. високо дрво така предпразнично :) Имено станува збор за мојата едномесечна авантура како колумнист што на моја желба започна како соработка со Нова Македонија (пред 1 месец и нешто). И покрај тоа што врската заврши неславно, сето тоа беше прекрасно искуство – за мене како човек кој во дневен весник претходно немал објавувано негов труд сето тоа беше дури и со доза на адреналин. И почнав да го купувам весникот и да го посетувам сајтот и да го ширам наваму – натаму. Сигурен сум дека еден добар дел од прометот кој поминал на веб сајтот на Нова Македонија бил од мои реферали – каде мора да се земе во предвид објавувањето на Фејсбук и Твитер веднаш по објавувањето на колумна во НМ.

Како и да е – љубовта се чини заврши. И тоа баш својствено за корпорациските средини, Нова Македонија (нит Северна, нит Јужна) ми раскина преку друг. Не дека ми беше сеедно, но се ракувавме, си подадовме рака и си заминавме без прегратка и две капки на очите, а не ја ни видов. Сѐ се случи заради нежноста на шминкерот на Нова Македонија. Од моето присуство шминката почнувала да ѝ паѓа. Мамина маза. Последниот пат кога го праќав мејлот со последните 2 колумни за наредниот месец, додадов и свој коментар кој за мене не е ниту вулгарен, ниту арогантен, едноставно својствен за секој либерален млад човек кој сака да ја прескокне официјалноста и барикадите на „господин фин“ (затоа што не секогаш сум фин) и „госпидин лижигаз“ (затоа што не секогаш лижам кај шо не ми е место) и да испрати порака до уредништвото (на кое главен и одговорен им е г-дин Зоран Андоновски), за кое практично и работев хонорарно последните месец и нешто дена (да, работев). Пораката беше повик да се воспостави комуникација на ниво колумнист – редакција. И пошто сум нов во сето ова – замолив ако имаат некои забелешки за текстовите кои ги испраќам да ми ги кажат преку email, на мој својствен начин, без предрасуди, без лицемерие. Впрочем, ова е мејлот:

Здраво, еве нови текстови, но за да не се осетам дека комуницирам со
невидлива Масонска ложа би сакал да ги потенцирам следниве 3-4 работи:

1. дали може да добивам фидбек во иднина за текстовите кои ги
објавувам поради фактот што не сум професионален колумнист и практично
сум колумнист во создавање од уредништвото? не реферати – збор/два -

што чини што не чини. Ако има што да ми се каже секако …

1.1 дали може да добијам кој дел од текстот кој би се објавил во
иднина ќе биде модификуван и дел од него отстранет (како во последната
колумна) за да знам што да очекувам (што ако се измени контекстот на
кажаното?)

2. Дали може да ми го вратите името во „Александар Д. Балаловски“ (со
средниот иницијал).

3. Разбрав дека треба да ме контактира секретарка, финансии, или не
знам кој од НМ .. сѐ уште никој ме нема контактирано, а ова е трета
тура текстови што ги праќам (4 претходно, 2 сега). Џаба..

Ајде, г-не / г-ѓо ..благодарност.
поздрав, александар.

Па навистина треба да имате слаб желудник за ова да ве натера да мислите дека е напишано од некој невоспитан, аргонатен и препотентен човек. Можда, евентуално, ако ставев некое смајли измеѓу редовите ќе сфатеа дека пристапот ми е послободен него ли оној кога амбасадорот на Бангладеш би испратил мејл до редакцијата? Па, мислам – машки е да се каже што се мисли и човечки е да се каже нешто директно в лице, во случајот на мејл. Јас впрочем не ни знаев на кој му пишувам – оттаму и контекстот на мејлот. Овој мејл од редакцијата бил протолкуван како арогантен и препотентен или како што Светлана Бојковиќ од Бољи Живот би рекла – Господе Боже! Дали ова навистина е арогантен мејл во кој барам малку поголема комуникација меѓу мене и уредништвото – затоа што јас, со моите информатичко-политички ставови се обидов да се изградам во мејнстрим медиум како колумнист кој од поодамна сака да објавува на овој начин? Ве молам советувајте ме и дајте ми критика? Фактите дека денес печатените-традиционални медиуми не се којзнае колку во игра ги оставам зад себе. Ништо од тоа не ме интересираше тогаш кога барав некој кој ќе ги објавува овие текстови (сум пишувал на блог многу интересни и досадни работи – па си реков да пробам). Во сета таа збрка на дали ова што го пишувам е во ред? -прашања кои си ги поставував, пробав да побарам мислење од редакцијата за тоа што чини што не чини. Сепак, она кое според мене навистина го прели капачето не беше текстот од последните колумни кој не е во контекст со другите провладини и (секако) индивидуални ставови на тие кои објавуваат и работат во овој медиум (особено читателите кои секогаш ме окарактеризираа како предавник и „издајца“). Според мене проблемот е тоа што побарав да ми се исплатат парите за претходните колумни, за кои, на човекот со кој комуницирав му потенцирав дека не сакам да се илјадници денари, туку и 200 денари би завршиле работа – за да се осеќам свој на своето, дека трудот ми се валоризира, секако како дете на капитализмот. И ми дадоа цена која мене ми одговараше (ок, на професионалните колумнисти не би им одговарала најмалку двојно), па бидна работата – чекав да се јават да потпишам договор за соработка преку авторска агенција. И чекав пред телефон, чекав над влажната перница..

И ете денес – денот кога уредникот најверојатно ги прочита последните колумни во кои се споменува неуспехот на традиционалните медиуми во однос на старата тема – терминолошките разлики и бариери кои баш тие ги градат, или пак другата, битноста на купувањето нови мобилни телефони за секој доктор за да може да пораѓаат полесно деца (техничка колумна која ќе биде објавена наскоро независно на блогов), практично решија да ја прекинат соработката – така наеднаш. Апансас!

Не се бунев за неисплатените хонорари, не се бунев за изменувањето на текстовите кои ги испраќав – политика на уредништвото која ја прифатив уште од старт, но чисто ме интересира дали сите традиционални медиуми функционираат на овој начин? Овој текст сега е баш тоа – чисто прашувам. Дали толку малку нежност на моите зборови е потребна за да се прекине соработката со човек чии, според информации од вебот, објавени текстови (првите 3) биле во првите 5 најчитани вести на веб порталот? Или има нешто зад сето тоа кое јас како тотален нуб во сето ова не успевам да го видам? И ве молам – што јас не контам во цела оваа ситуација? Не дека јас изгубив работа – тоа не ми е фултајм примарна работа (фала богу), но чисто ме интересира колку професионалните новинари, уредници, подуредници, квази-уредници и новинарски клисари во Македонија треба да наведнуваат глава и да голтаат туѓи залаци за да ја задржат работата на овој и многу полоши начини од овој? Колку би им било тешко да најдат нова работа каде уредништвото би покажало повеќе почит кон оние кои придонесуваат за зголемување на читаноста и посетеноста на веб ресурсите на медиумот? Дали кога Нова Македонија би имала телевизија, би ги бркала гостите на сред емисија само затоа што побарале чаша вода?

Ништо од тоа искрено веќе не ме интересира затоа што е завршено. Овој текст нека служи како предупредување и појаснување на работите за другите млади грешници како мене кои би се нашле во ваквите води. Ќе ве цензурираат, ќе ве бркаат, ќе ве фалат и потоа пак вие ќе сте виновни. Очекувајте во секој момент да ве спашкаат како неуспешен артефакт или да ве фрлат како муфлосан ајвар од лани. Но проблемот не е во вас – верувајте. Проблемот е до нивното архаично сфаќање за животот и комуникациските теркови. И тогаш не треба да се предавате затоа што секогаш постои можност да креирате свои содржини на целосно независен онлајн медиум, без предрасуди и наметната хиерархија чие водство не знае каде им се „јајцата“.

Во прилог, „постхумно“ ги објавувам сите 4 објавени колумни, несудените необјавени очекувајте ги веднаш после рекламите.

• Растурена спална соба
• Првиот програмер во светот
• Грди злобни пирати
• Блогот сѐ уште е важен (делумно изменет текст и наслов)
• Мобилен за секој доктор – необјавена во НМ
• Јонче Хакерче – необјавена – последна за НМ

Напомена: Овој запис, делумно изменет, е објавен во Нова Македонија, 13/04/2010. Ова е оригиналната колумна со малата измена што ја направи редакцијата обележана во жолто.

Искрено до пред извесно време мислев дека блогот како медиум е застарен метод за исвестување, особено кога во предвид ги имаме новите начини за информирање инкарнирани преку сервисите за социјално вмрежување, Фејсбук, Твитер, ти-реков ми-рече… Во Македонија Фејсбук за волја на вистината навистина фино лепо му се најде на татковците и мајките. Сега наместо децата да ги пуштаат кај бабите и дедовците објавуваат слики од нив на Фејсбук, бабите ги гледаат, стискаат „лајк“ и сите среќни (бога ми и педофилите) ем внуците видени. Практично Фејсбук ви го заменува своевремено популарното Нинтендо на кое мрзливите родители врвеле саати додека нивните деца кемкале наваму-натаму барајќи малку внимание. Сето тоа може да се искористи како алатка за културно информирање на вашите фејсбук-пријатели за теми кои се од ваш интерес, да линкате други страни, едноставно да ги натерате сите да ја споделат информацијата со нивните пријатели. На тој начин може да се добие впечатокот дека денес, практично блоговите и не се потребни. Од една страна стои тој аргумент, но од друга страна податок кој тоа го пречкртува и ни укажува дека денес луѓето сѐ уште сакаат да читаат блог постови (но едноставно за нив не сакаат да коментираат и дебатираат) е мојот конкретен пример (блогот му е познат на редакцијата). Објавувањето на мој блог пост во кој се коментира конкретна емисија емитувана на една од македонските телевизии минатата недела привлече огромен број читатели. Не станува збор за тоа кој како се нашол таму, статистички гледано не сите се задржале повеќе од 10мин. на сајтот (според Google Analytics), но поголем впечаток за сето тоа оставија реакциите кои стигаа на мојот мејл од фирми и приватни лица, повици на телефон, па дури и привлекоа неочекувани покани за средби од службен вид. Иако за тоа не би зборувал детално, можам слободно да констатирам дека блоговите во Македонија не се меч за занемарување, иако повеќе не толку популарни како порано (кога секој втора „букарски“-лајк проститутка за внимание имаше блог со трула содржина) она што денес навистина се вреднува е стручноста и можноста да се пренесе информацијата на начин кој може да се набљудува од аспект на блогер и читач – независно.

Замислете блогер од мој ранг, не е ниту ниту новинар ниту пак има било каква спрема за новинарство, лиферува информација која е таква каква што е, заштитена со Член 16 – став 2 на Уставот на РМ, на сето тоа реагираат редица личности и лица кои се официјални претставници на фирми од државата, без притоа да се увиди причината за таквата информација и предизвикот со кој блогерот се соочил кога го пишувал блог-постот. Од друга страна пак, си велам, не дај Боже некој блогер што може да го рашири својот збор низ „македонскиов Интернет“ да објави информација која е поткрепена со аргументи и фино лепо документирана. Тоа може да има сериозни последици во начинот на функционирање на субјектот за кој се пишува. Избила афера и некој македонски блогер без влакна на прстите сето тоа го објавува. Па кога имате македонска компанија која реагира на блог пост така жустро за критиката која ја добила од мојот скромен медиум со, сѐ уште, не така голем капацитет, замислете што би се случило кога некој остро ќе ја критикува нивната работа и практично изнесе докажани вистини за начинот на нивното работење кое е штетно и незаконско? Што ќе прават овие компании, институции и приватни лица кога некој професионален новинар на негов независен сајт се побави малку со нив? Тоа покажува колку ИТ фирмите во Македонија впрочем се спремни да бидат критикувани од своите клиенти и колкава почит имаат кон нивни минати, тековни или идни корисници. Тоа кажува колку ИТ компаниите во Македонија се тапа, отфрлањето на конструктивна критика практично води кон блокирање на развојот на секое нешто кое еволуира и се развива.

Македонскиот Интернет, паушално-кажано, професионален корисник мора да се насочи кон барање за конкретно дефинирање на правата што тој, блогерите и авторите ги имаат во случај кога објавуваат содржини на своите сајтови. Во тој случај нема да има плашење и влевање непотребен страв и закани за покренување прекршочни постапки кон нив исто како што тоа е случај и за класични новинари. Во случај кога секој од нас си ги знае границите на можноста, нема да има потреба да се дообјаснуваат некои работи приватно, се би било транспарентно и отворено на мрежата и нема да има потреба никој со никого да се види тет-а-тет за да си разменеле по 2-3 другарски комплименти. Во спротивно, пропаѓа во вода сето она за кое тие работат – дигитално воспоставување на комуникација. Блогот сѐ уште е важен во Македонија, наречете ме старомоден, но блогот веројатно уште некое време ќе остане мерило за тежината на зборовите на поединци и автори кои сакаат нешто да кажат и да им се обратат на нивните читатели.

Замислете, некој актовкаш да се појави да каже дека „дедур“ (Д-дур) е негов. И замислете да докаже дека некој друг акорд што се користи за создавање музика е негов. Тогаш ќе бидам среќен да ги гледам сите сиромаштии на македонската сцена, кои постојано кукаат нивните албуми да не бидат крадени и „омаловажувани“ на Интернет, а кои ги кријат невешто зад издавачките куќи кои и онака им ги земаат парите и како на кучиња им фрлаат мал процент од продажбата. Толку треба, само еден глупчо да се појави со прстен и златен синџир и документ. Да не беше пиратеријата ние бе, ко што сме прости ќе останевме не прости, неписмени. Ај нема да генерализирам, нека важи тоа само за мене, затоа што проблемот со моето спознавање на музиката или филмовите, верувајте никогаш не дошло од тие кои издаваат и продаваат оригинали. Немаше да го знам мојот омилен бенд – „Пинк флојд“, ни „Архангел“, ниту ќе знаев да користам Офис, ни Корел ни сé што нé учеле на пиратските копии по школите во кои завршив. Ниту пак, батките кои рипаат на концертите на Пол ван Дајк ќе имаа слушнато за него, ниту за Тиесто ниту за редица други музичари чии концерти ги посетиле и на тој начин придонеле и им кажале благодарам за музиката што ја создавале. Впрочем, ниту Пол ван Дајк ќе знаеше за Македонија ако не постоеше пиратерија. Кога веќе луѓето не сакаат да го направат конкретниот чекор кон ослободување на знаењето, музиката и уметноста и да ја стават на Интернет (таму каде што книгите сигурно би траеле повеќе во 1939 година кога би постоел Интернет отколку да стои затворена во берлинската библиотека) практично нашите авторитети треба да агитираат за што помасовно прифаќање на пиратеријата во Македонија. На тој начин ќе се шири зборот за повеќе артисти кои ќе нé посетуваат. Така ќе дознаваат за Македонија и ќе раскажуваат за земјава во странство. Оп инвестиции. Оп забава и поголем број емпетројки по глава на гласач. Тоа е навистина благороден и патриотски модел за развој на земјата. Истото важи и за софтверот и софтверските компании.

За среќа во Македонија ја имаме надарената БСА, агенција лева рака Мајкрософтова. А бе, ко две сестри се. Ветер ќе дувне, БСА проверува дали е легален, дали е лиценциран, платен, оданочен, одобрен… И покрај неколкуте обиди своевремено кога бев активен по овие прашања околу лиценцните модели и развојот на слободната култура во Македонија силно се обидував да допрам до оваа институција и да добијам некои одговори. Не успеав. Сигурно увиделе дека имејлот од кој им испраќам пораки не е лиценциран. Или биле презафатени со некој си Трајче, кој продавал краставици на локалното Зелено пазарче, па го казниле затоа што неговата гладна ќерка не инсталирала легален софтвер на компјутерот за фискални сметки на тезгата. Е па, опасни се овие пиратите во Македонија. Можеби немаат пари за леб, ама ќе си најдат пари за легален софтвер и музика! Парадоксалноста е уште поголема ако се земат предвид тековните процеси за воспоставување врска со светот, демек Интернет, на луѓето на цела територија на Македонија. Од една страна на луѓето им даваш моќна работа како Интернет, а од друга страна им велиш – ќе користиш сé што јас ќе ти кажам, и тогаш кога ќе го платиш ќе се сложиш дека впрочем не е твое, туку дека ти е дадено на користење. Пиратите, со нивните грди лица, злобни маски и дрвени нозе веднаш ќе се сложат со тоа. Ќе си заминат од плоштадите каде што продаваат музика и филмови и ќе одат да сурфаат на нивните легални софтверчиња слушајќи легална и одобрена музика.

Не повикувам на користење и практикување пиратерија поради фактот што истата појава во Македонија е казнива со закон. Но факт е дека многу треба за да се смени мислењето на луѓето околу она што денес се толкува како штетна и злобна појава во македонското општество. Верувајте, и тие кои се задолжени за овие кампањи и нивните нарачатели од редот на голем број компании-великани, користат пиратски софтвер, слушаат/гледаат симнати од торенти музика/филмови. И тоа не би требало да вознемирува никого. Тоа е само показател за грешноста на пристапот кон борбата со пиратеријата. Па, нели треба да ги учиме децата кога ќе одат во училиште и кога ќе извадат јадење, да го споделат со другарчето? Музичарите создаваат музика за која ќе платам кога ќе ја изведат пред мене, дотогаш ќе ја поддржувам нивната музика со ширењето на зборот за нивниот квалитет и посетување на нивните концерти по небитно која цена на влезница само ако за ова претходното не цимолат како тажалки.

BitTorrent е протокол за „peer-to-peer“ споделување на податоци. На времето постоеја трагично „убиениот“ Napster, па Soulseek, ed2k протоколите… секој со своја приказна. Но тогаш збирањето на податоците беше централизирано. Музиката, филмовите и софтверот одеше онлајн на сервер до кој корисниците преку клиентите пристапуваа и споделуваа/симнуваа датотеки. Во периодот од 1998-2000г. познатиот метал бенд Metallica реши да „му се одмазди“ на Napster за штетата што ја направи во периодот на неговото постоење. Преку многу правни механизми адвокатите и финансиските поттрчковци на Metallica, индустријата успеа да го затвори своевремено најмасовниот сервис за споделување музика. Тоа претставуваше удар врз пиратеријата и тоа голем, несомнено. Но како што велат на мрежата, ако покосиш еден пират, од него се создаваат два зомби пирати кои ќе продолжат да се множат до бескрај. Денес е дискутабилно дали тие кои го поддржуваа процесот на Metallica vs. Napster се уште стојат зад истите ставови имајќи го во предвид неодамнешниот „испад“ на член на бендот (Metallica) кој сакајќи да го преслуша нивниот нов албум фино и просто си го симнал од Интернет и тоа ни повеќе ни помалку, од BitTorrent.

Тоа би рекло дека ако сакате да уништите нешто кое денес е толку раширено и има толку многу поддржувачи практично ви треба и повеќе од валкана револуција. Многумина велат дека мнозинството го одредува развојот на настаните (нешто со што лично не се согласувам), па еве за момент ќе замислиме дека тоа е така, бројките постојано ни кажуваат дека над 70% од корисниците на Интернет редовно (барем еднаш неделно) симнуваат музика „нелегално“, дека 20% од нив тоа го прават пасивно (преземајќи индиректно), а околу 5% и се бават со тоа професионално (препродавајќи музика). Според многу критериуми овие проценти кај нас веројатно се повисоки. Неодамна се појавија слики на луѓе по плоштадите низ Македонија кои продаваа дискови со филмови и софтвер и кои покрај тоа што не личеа на пирати, јасно ни кажуваа дека во Македонија не е срамота да се работи било што за преживување, а уште повеќе ја анулираат потребата да се покажуваат со прст и ставаат во групата на криминалци, затоа што сакаат да извадат парче леб. Назад на темата, еден од најпознатите сајтови моментално, дури и ако ги занемариме последните актуелности поврзани со тужбите кои легнаа врз него, е заливот на пиратите или The Piratebay.

Како што споменав, на BitTorrent сајтовите не се хостираат содржини туку само описни датотеки наречени torrent датотеки (.torrent) кои потоа се отвораат со BitTorrent клиенти на оперативниот систем на корисникот од каде и се симнува бараната содржина. Практично во Шведска и не постојат закони за контрола на пиратеријата. RIAA (Recording Industry Association of America) и MPAA (Motion Picture Association of America) сторија и прават сѐ за да стигнат до Gottfrid Svartholm (anakata) и Fredrik Neij (TiAMO), тие кои „владеат“ со Piratebay моментално. Уште од самиот почеток на Piratbay, во 2003г. се вршеа притисоци насекаде, се ангажираа судии кои практично беа членови на тимови за контрола на авторски права и слични други бизарни настани на кои „сопствениците“ на Piratebay одговараа восхитувачки ладно. Зад PirateBay стојат неколку клучни фактор-организации и здруженија како што се Piratbyrån (Биро за пиратерија) од каде и произлезе Piratebay како и самата пиратска партија во Шведска. Нешто подоцна PirateBay добива порака од Dreamworks, во врска со Shrek 2. Gottfrid одговара:

„Не знам дали знаете, но Шведска не е во Соединетите американски држави. Шведска е држава во северна Европа. Ако досега не ви текна, законот што важи во САД не може да се примени овде (…) Ние и нашите адвокати сметаме дека сте… морони“.

Ова дополнително му покажа на светската индустрија дека дечките зад PirateBay се сериозни во нивната намера и дека нивната тврдокорност ќе мора да се реши на начин во кој ќе биде демонстрирана силата на RIAA и MPAA. PirateBay остануваат ладнокрвни и секогаш спремни за авантура, во 2005г. Во месец јуни прават прво-априлска шега, дека сајтот е затворен поради прекршување на авторски права, велат „…прво-априлските шеги се секогаш посмешни во јуни“. Еден од аспектите на PirateBay што го оправдува неговото постоење е начинот на кој тој функционира. PirateBay може да се едначи со било кој друг пребарувач како Google или Yahoo. И на овие сајтови може да се најдат торент датотеки речисти исто прецизно како и на PirateBay.

На 31ви мај 2006г. во Стокхолм, полицијата влегува во просториите на PirateBay, а сервисот е недостапен речиси цели 3 дена. По повторното отворање се случува зомбификацијата која ја споменав погоре, бројот на посетители на сервисот се зголемува двојно и популарноста и PageRank-от на сајтот е поголем од било кога. Влегувањето на полицијата кое е прогласено за политички инспирирано и под притисок на MPAA, колку и да звучи иронично е прогласено за една од победите на MPAA во борбата против PirateBay. Дечките од „заливот“ пак, овој обид за нивно исклучување од мрежата го прогласија за тотален неуспех.

Сепак индустријата не се откажува и веќе во 2008ма се покрева тужба против тројцата одржувачи на PirateBay и бизнисменот Carl Lundström кој го поддржува/ше сервисот преку нудење на услуги од неговиот бизнис и директно инвестирање во PirateBay. За сите четворица беше покренато обвинение за прекршување на авторски права. Вкупно 34 случаи на прекршување беа излистани во обвинението за PirateBay. На самиот почетокот на процесот во февруари 2009г. половина од нив паднаа како неосновани, сепак недоволно за она што подоцна произлезе како краен резултат на процесот, пресудата за сите од PirateBay во која сите, првостепено се прогласени за виновни и осудени на затворска казна, плус парична казна од вкупно €2.7 милиони. Моментално пресудата е во процес на жалба. Тоа што лица емотивно врзани со мрежата како мене, е восхитувачки е фактот што PirateBay опстана сите овие години, па дури и сега, нивните ресурси на Интернет, блогови, лични сајтови, твитер сметки итн. се полни со фрази од типот „ја сакаме миризбата на победата“. Не се откажуваат.

А покрај тоа што момците не се плашат, има некоја тајна врска која никој од нас не ја знае која ги одржува сите овие години. Додека индустријата ни кажува како пиратеријата ја убива музиката и софтверот, баш тие, дигиталните пирати се оние кои овозможија нашироко користење на редица софтверски производи како што е Windows оперативниот систем, а и придонесоа за масовни посети на светските концерти на групи кои сите ние сме ги слушале од пиратските извори кои ги претпочитаме. Впрочем, на музичката индустрија не му треба нашата поддршка. Им треба на бендовите кои постојано се под притисокот на нивните издавачки куќи и кои единствено ќе ги наградиме ако ги посетиме нивните концерти и свирки по локалните или светски познатите сали и дворани.

Дотогаш, останува да гледаме како ќе се развиваат работите.

Забелешка: текстот во целина е првично објавен во мајскиот број на магазинот за компјутерска технологија „Клик“ од 2009 година.

Зошто по ѓаволите некој би сакал да живее во растурена просторија? Уште повалидно прашање би било зошто некоја жена би сакала да спие во растурена спална соба и чорапите на мажот ѝ да и висат над глава? Мислам.. зошто побогу? Концептуално ако тргнам да објаснувам што сѐ стои зад овие прашања, би можел да одам до недоглед. Затоа ќе се задржам на факт кој ретко кој во Македонија го елаборирал и јавно се произнел по тоа прашање. Големата преселба на IT професионалнците од помалите градови го големиот валкан град по цена на добивање квалитетна кариера и квалитетно отрфлање на секаква идеја за „домаќинлук“.
Проблемот овде не лежи во централизирањето на ресурсите и инфраструктурата само во главниот град. Тоа ти е, земјата е мала, не е којзнае што од земја па за да можеме да се спореудваме со Словенија или пак Австрија (скраја да е!). Тоа е тоа, градови како Битола, Охрид или Струмица би можеле проблемот на тие кои завршуваат технички факултети во нивните градови да го решат со 2-3 фирми со вработени до 100 души. Тоа би оформило квалитетно јадро на професионалци кои нема да го напуштат својот град, нема да прават дополнителен терет на „метрополата“ која и онака не може да си ги искрепи своите жители. Искрено, другите професии многу не ме интересираат. Ниту ги потценувам, ниту ги фаворизирам. Си ја сакам својата професија (информатичар) и не отстапувам од мојата одлука. Арно ама ме чудат работи кои, работејќи во корпоративна средина, во огромна (за наши рамки) фирма, секојдневно ги согледувам и сфаќам.

Ако земете во предвид дека една голема фирма во Македонија, составена од Х вработени, се состои од Х/2 вработени кои не се од градот каде што се наоѓа фирмата, тогаш може слободно да го поставите прашањето зошто во другите градови низ земјата постојат технички факултети кои обучуваат млад кадар за да биде IT професионалец? Зошто де? Зошто просечен студент од Битола кој завршил на факултетот за информатика, има веројатност да најде работа во истиот град од 1%? (впрочем мора да ја пофалам Битола во оваа насока. Има само една фирма која вработува програмери, па веројатноста за вработување во овој град е 100%, честитки!). Не ни сакам да споменувам дека и во случај кога квалитетен човек би сакал да работи во друг град, едноставно социјалните и материјални можности му се огрнаичени што тој не е способен да го направи ни првичниот чекор, да се пресели од еден град во друг, за оттаму да може да живее нешто посолиден живот и да се изгради професионално и самостојно. А секако, информатичките технологии од вас нема да направат професионалец ако почнете да работите како препродавач на компјутерска опрема, ниту пак ако од дома си се тупате во гради колку сте добар како професионалец, без осет за тоа како изгледа да се работи во една голема компанија од светски рамки.

Да се биде дел од општеството лично мене не ми значи многу. Денес луѓето се плашат да кажат што мислат и чувствуваат стравувајќи дека ќе ја изгубат работата или ќе биде крената постапка против нив за издавање на деловни тајни од подземјето на местото каде што работат. Во Македонија, оние кои треба да го компајлираат општеството се дудуци – студентите. Телиња. Па не ни очекувам дека тој правец и начин на размислување ќе се смени кога ќе одат во корпоративна средина каде секој втор со вратоврска и костум може да ви се прави Mr. Musculo само поради вокацијата која некој му ја залепил.

Корпоративните средини во Македонија, во фирми кои бројат повеќе од 50 вработени не се ништо поразлични од спалните соби на валканите и мрзливи жени. Се брка време, наместо квалитет. Исто како кога на „трондлава“ жена му се најват гости за во 19ч. таа до 18ч. ќе ги јади пилешките прсти оптегната пред телевизор, за потоа сите расфрлани ствари да ги „набапка“ во шифоњерот и да создаде привидна слика на средена просторија. Гостите ќе дојдат и ќе си одат и ќе зборуваат, „види, види, шо ти била Паца педантна“. Курсот нема да се смени за скоро. Впрочем овој курс ве очекува и вас кои привршувате со образованието.

{{оригинално колумната е објавена на 09 март 2010 во „Нова Македонија“}}

Колку и да се занесуваме дека живееме во машки свет, понекогаш едноставно фактите зборуваат пред егото, па застануваат во одбрана на полот кој многумина го сметаат за инфериорен (ги жалам таквите). Професионално, во светот на програмерите и IT генерално, жените се сметаат за помалку професионални, со помала страст во пристапот на работата, а најлошо од сѐ во најголем дел случаи тоа е заради нивниот став дека машките глави на теми поврзани со технологија размислуваат многу подобро за разлика од нив. Тоа е поразителниот факт за нив. Непостоењето на нивната професионална тврдокорност. Од друга страна пак, за нив навива еден аргумент кој никој од машката програмерска популација не може да го побие, затоа што така нѐ учат на факултетите и пишува во книгите – првиот програмер во светот бил жена. Ада Лавлејс (Ada Augusta Byron), или ќерката на познатиот Лорд Бајрон.

Денешната техно-панк генерација која за жал сѐ уште не може да го сфати концептот на приватност, безбедност и дуплирање на идентитетот впрочем не ни заслужува да се нарекува техно-панк генерација. Своевремено, во развојот на тоа што авторот сега е (професионалец under construction), постоеле заедници кои преку своето знаење успевале да навлезат во порите на општеството и да допринесат голем дел од светското технолошко помодарство го презентираат во нашето општество. Од друга страна биле политичарите, кои потпишувале договори со компании од рангот на Мајкрософт и други кои пак неумешно имплементирале проекти од областа на слободниот софтвер за кој никој не кажал статус и степен на постигната реализација или, не дај боже, успех. Не е ништо страшно од тоа, страшна е проблематиката со која луѓето денес се бават и зависат од нешто толку нестабилно како технологијата, а не обраќаат внимание на она што секојдневно ги опкружува. Вадиме пари од автомати, 8 часа од денот ни поминуваат пред компјутери, по болницате нашите резултати зависат од компјутерските анализи, итн. до ниво на најави за електронско гласање преку кое секој регистриран потенцијален гласач својот глас на избори би можел да го даде преку Интернет. Но никој не се прашува зошто работите се такви какви што се. Земете го за пример образованието. За време на претходните гарнитури беа потипишани милионски суми со договори од кои никој од обичните граѓани не виде фајде. Ама некој виде. Потоа дојдоа на ред другите, ги натераа професорите преку ноќ да почнат да одржуваат компјутерски предавања на часови какви што се Биологија или Историја, без воопшто да се разгледа ситуацијата во случај кога се работи за професор без никакво технолошко образование. Едноставно некои луѓе не знаат да работат на компјутер, факт. И не само тоа, туку и ги натераа да користат оперативен систем кој е различен од тој што претходно го користеле.

Јас лично како поддржувач и активист за промоција на слободен софтвер сето тоа го наоѓам смешно. Не е дека не поддржувам вакви проекти, напротив. Се работи за еден зомобифициран проект од кој не може да произлезе квалитетна слика за тоа што се може да се добие со користење на слободниот софтвер. Дали тоа е тактика која се крие во сузбивањето на можноста за понатамошно контролирано исфрлање на моделот на слободен софтвер во образованието, останува да шпекулираме. Се додека не излезе министерството за образование и ни објасни, што впрочем се постигнува со новото потпишување на договор (од 10.02.2010г.) меѓу Мајкрософт и МОН. За какво учење ќе партнерствува Мајкрософот со установа која ја плаќаме сите ние? Нели е апсурден до ниво на контрадикција, фактот повторно да се потпушуваат договори со компанија која ги повикува учениците да не ги споделуваат своите дела со другите, туку да им наплаќаат за нивно користење, во време кога целото образование е во еден транзиционен период на премин од неслободен кон слободен софтвер? И секако, зошто на сајтот на МОН сѐ уште нема објавено никакви информации за ова партнерство и елаборирано до детали? Едноставно, процесот на учење треба да биде транспарентен. Затоа што утре ќе се појават батулиња со актовки кои ќе инсталираат софтвер на машините за гласање кој нема баш да знаеме што прави затоа што го следи бизнис моделот на Мајкрософт. Тоа би било аналогно на пуштање на апарат за одржување на дишење кај болен човек – без да знаеме што впрочем се случува. Па би се надевале, најверојатно ќе преживее.

Ама ќутете… работите тргнуваат на подобро. Скопје ќе се гради во барокен стил. Одиме 300 години назад, па жени навалете – можеби некоја од вас ќе биде првиот програмер во новата ера на коњите и спомениците кои се темелот на секоја технолошка гранка, па да видите после како Бајрон како пропелер ќе се врти во неговиот гроб – вечна му слава.

Никогаш не верував дека работењето на тоа што сакам да го работам ќе претставува нешто кое ќе ме натера да размислам баш за него. Дали сакам тоа да го правам и зошто го правам? Како тотален newcommer во друг град и ентерпрајз средина, после 6 месеци (и 3 дни) можам да кажам некои работи кои ги научив досега (не технички), кои можеби ќе им се најдат на други wanna-be програмери и луѓе кои мислат дека ако мајка им не им вика зошто гаќите ги фрлаат зад врата посакувајќи да живеат независно од родителите ќе бидат многу посреќни во животот. Не дека во тоа нема вистина, има и тоа прилично многу. Но во текот на созревањето како независна и самостојна личност веројатно и вие ќе наидете на убиецот на вашата креативност и желбата да се работи паралелно и хобито (во случајот активизмот) и работата што ви носи леб.

Кога се преселив во Скопје ситуацијата на приватен план не беше лоша но од друга страна не беше ни онака како што пред година дена (тогаш) ја отсликував. Тогаш престанав да верувам на долгите планови, престанав да им верувам на луѓето и почнав да верувам во најголемиот човек на светот, самиот себе. За да не испаднам еготрипаџија ќе кажам и дека таа промена ме научи на тоа колку сум лош за неколку работи. Како прво грижата за себе не е баш како што очекував дека ќе биде. Често слободата на живеење ме прави да живеам во „речиси штала“, да се враќам сабајле од излегување и „следниот“ ден да одам на работа само по 2 саати спиење. Слободата на живеење си има своја цена. Кога размислувате да се иселите од дома, мислите дека вие ќе царувате во вашиот нов дом. Точно. Мислите дека ќе јадете кога ќе посакате. Точно. Дека ќе фрлате алишта кај ќе посакате. Точно. Дека ќе спиете од 20.00ч. без да објаснувате дека не сте болен и дека едноставно сакате да се одморите. Точно. Дека ќе гледате серија, филм, дека ќе трошите 20 часа дневно на компјутер и тоа нема да ви смета. Точно. Од другата страна на пак имате немиени садови, точно, немиено капатило, точно, небришан под веднаш под креветот каде дишите навечер, точно, немање време кога да ја средите масата која се претура од работи од кои наѕиркува по некоја стара, стара лушпа од банана во дневната соба, неможност да станите од кревет да си направите чај кога имате температура 40 од креветот затоа што претходно ако сте дигнеле t.37.5 сте ја дигале цела фамилија на нозе благодарение на вашата разгаленост и благозданието на фактот дека сте помало дете, неможност да кажете некому како ви помина денот затоа што сте одлучиле храбро да живеете сам (не дека се каам, напротив) во осамена средина, немање решение за острата забоболка која ве мава в мозок во 3 сабајле затоа што го нема постариот брат да ви даде некое супер-ново апче од кое болката врви вака „чкрап“ без никакви странични ефекти, точно. Поткрепено на сето тоа и убиецеот на мојата креативност. Тоа не е самотијата (напротив, сам сум само летово од пон-петок, остатокот од времето ми помина прилично диво, благодарение на широкиот спектрум другари што го имам во Скопје (од СК и дојденци)). Не е ни летната болест (ќе преживеам!). Не е ни далечината на новото работно место, ни 40 степени во сенка, ни сељаците шо ги среќавам, ни бош муабетите на кои мора да се смеам за да не испаднам чудниот. Ништо од тоа. Впрочем и не знам што е убиецот на мојата креативност, затоа што тоа не е „ова“ и да го покажам со прст. Тоа е цел сплет на околности кои уште не излегле на површина. Се работи за процес, жртвување на сето она што сум можел да го имам од материјален аспект, по цена на кариера, знаење и професионално надоградување, како и желбата да покажам дека јас сум тоа што навистина сум јас, пред себе си. Па и пред другите (човек што не се докажува пред другите е лудак и лажго).

Држава не се гради за ден, нели, па и кариера не се оформува за 6 месеци. Ни за 6 години веројатно. Отсекогаш сум сметал дека размислувам пред другите. Се докажало многу пати, па ако сакате и на глава наместете се. Затоа што имам агенда. Да, престанав да планирам, но почнав да проектирам. Проекцијата се состои во генерално гледиште на тоа што за мене значи зборот кариера. Дека еден ден ќе станам и ќе одам во најјаката фирма во Македонија и ќе бидам менаџер кој ќе лижи газ на газдата? Дека еден ден ќе бидам дебел газда чиј газ ќе биде лижан од редица ќелави скубаци кои не ги ни познавам ни поздравувам, а истовремено и ќе лижам партиски газови за да добијам нешто што едвај се нарекува „мое“? Хааааах. No thanks. Тоа за мене не е кариера. Ако нема успех, нема кариера. „Кариера“ можам да го елаборирам во многу долги црти. Само ќе треба да бидам поконцизен, што би било за мене кариера. Кариера е кога двајца се сакаат… не, тоа беше љубов. Значи, каериера е кога некој чувствува, гледа и добива признание, дека сторил нешто за заедницата на која припаѓа истовремено давајќи им шанса и на други професионалци од сличната бранша да се докажат во тоа во кое тој успеал, помагајќи им. Да им помогне на другите преку својата кериера. Мојата кариера би била неуспешна, ако преку неа не помагам на другите и ако преку неа не создавам нешто за заедницата на корисници на слободен софтвер (тоа е заедницата на која припаѓам). Страшно е што денес редица луѓе развиваат софтвер за компаниите и се гордеат како да создале нешто нивно. Ништо од тоа не е нивно, нивно е знаењето, искуството, другарувањето, желбата, престижот… тоа е личен и нивен успех и веројатно претставува единствен успех кој можете да го постигнете во ентерпрајз средина. Ентерпрајз е валкана игра. Кога го продолжувате договорот, сите се задоволни од вас и му требате, ќе ве потапшаат по раменце „супер си, продолжи така и еден ден ќе си на висока позиција“. Трагедијата не е во тоа што ветуваат како политичари (впрочем тоа и се). Трагедијата е во тоа што ако се доволно зрели и интелегентни да знаат дека јас сум доволно зрел и интелегентен и дека им ја разбирам нивната потреба и игра, не би го правеле тоа. Нека дигнат раменици, нека накриват веѓи, само нека не зборуваат тоа што сега го зборуваат затоа штом знам што мислат и што зборуваат. Еден ден, кога повеќе нема да им требате, наеднаш фирмата ќе стане претесна за вас и вашата кариера престанува. И дали? Не. Воопшто.

Не сме зависни од ниту една фирма на светот. Ок, можда од Google :) Но ќе преживееме и ако останеме без работа во било кое време од било која фирма. Која би била цената на тоа да згазат врз вашето човечко достоинство само за вашето его да биде уважено пред егото на другите кога сте „надвор од канцеларијата“? Во тој момент ќе се роди идејата да создадете нешто самите. И да му подарите нешто на светот по кое ќе се сеќаваат на вас. Но пазете, светот се сеќава и на Хитлер. Тоа не би било прекрасен спомен.

Јас лично? Да, ентерпрајз средината ја убива(ше) секоја капка креативност во мене. Но сега се чини повторно станувам свесен за тоа каде припаѓам и што треба да правам во животот. Црпење на знаењето би сакал да постои во секој момент. Па макар и во Аушвиц да бидам. Ќе ја исцедам последната шанса да научам од колегите и фирмата каде работам. Тука целта е оправдана од средствата, секако, затоа што добивам нешто што сам никогаш нема да го искусам, вербално и практично техничко знаење кое ќе ми помогне еден ден кога ќе се вратам од работа да се осетам исполнет како што треба еден млад програмер да се осеќа. Би сакал да го создадам тој спомен за технологијата која од мене направи каков-таков професионалец. И секако, би сакал да го одржам. Во свет во кој немате крилја, затоа што животот така сакал, јеби га, во место во кое сте речиси сами, на позиција каде се осеќате супериорно, а не можете да покажете колку навистина сте… и не можам да се однесувам поинаку.

И мене ми велеа дека протестирам за подобро утре. И јас бев теле и ме молзеле. Излегував на улица без да знам зошто и што е лошото во тоа што треба да се воведува настава на албански во Гимназијата во Битола. Не знаев дека се движам во колона на фашисти и националисти, стоев во толпата горд дека ја поддржувам мојата нација и земја. Ама појма немав ни зошто ни како го правам тоа. Возрасните гордо не гледаа и сигурно беа надуени што испородиле такви синови македонски. Знам што сум направил затоа што и јас правев така. Верував на микрофоните и на тие кои денес се инфилтрирани по фотељите верувајќи дека таму стигнале не умилкувајќи им се на нивните богови од партиите. Протестиравме против цела нација и по „Широк сокак“ викавме „Смрт за Шиптари“ и „За шиптари гасна комора…“. Најлошо е што се движев во толпа од редица постари другари кои не ми кажаа дека тоа што го правам ќе предизвика војна. Никој од возрасните не го застана решителниот 17 годишен младич да му каже дека повикува на крв.

Една години подоцна се случи војната во Македонија. И после се облекувавме во шарени алишта и со гитари свиревме во парковите и го прекршувавме полицискиот час. Џабе. Пак имаше полициски час. И кога ќе го отворев прозорот низ него не влегуваше мирисот на липа, влегуваше солзавец. Долго не бев свесен дека сум придонел за војната во Македонија. Сигурен сум дека ретко кој и е свесен.

Затоа, ви велам. Знам како се чувствувате. Дека утре ќе одите по плоштадите и ако треба за партијата и за Македонија ќе дадете 3 литри крв. Знам затоа што и јас правев така. Но тогаш немаше кој да ми каже дека ќе биде војна. Овојпат протестирате против оние чија раса ја сметате за почетокот на расите и нациите. Знам дека Ве лажат и дека се плашите, затоа што и јас правев така. До пред 2001ва. Потоа сѐ се смени.