Како стилски значи знаат да се однесуваат овие македонските мејнстрим медиуми – секоја чест. Просто како курва се осеќам која ја искористиле и ѝ ги качиле парите на 3м. високо дрво така предпразнично :) Имено станува збор за мојата едномесечна авантура како колумнист што на моја желба започна како соработка со Нова Македонија (пред 1 месец и нешто). И покрај тоа што врската заврши неславно, сето тоа беше прекрасно искуство – за мене како човек кој во дневен весник претходно немал објавувано негов труд сето тоа беше дури и со доза на адреналин. И почнав да го купувам весникот и да го посетувам сајтот и да го ширам наваму – натаму. Сигурен сум дека еден добар дел од прометот кој поминал на веб сајтот на Нова Македонија бил од мои реферали – каде мора да се земе во предвид објавувањето на Фејсбук и Твитер веднаш по објавувањето на колумна во НМ.

Како и да е – љубовта се чини заврши. И тоа баш својствено за корпорациските средини, Нова Македонија (нит Северна, нит Јужна) ми раскина преку друг. Не дека ми беше сеедно, но се ракувавме, си подадовме рака и си заминавме без прегратка и две капки на очите, а не ја ни видов. Сѐ се случи заради нежноста на шминкерот на Нова Македонија. Од моето присуство шминката почнувала да ѝ паѓа. Мамина маза. Последниот пат кога го праќав мејлот со последните 2 колумни за наредниот месец, додадов и свој коментар кој за мене не е ниту вулгарен, ниту арогантен, едноставно својствен за секој либерален млад човек кој сака да ја прескокне официјалноста и барикадите на „господин фин“ (затоа што не секогаш сум фин) и „госпидин лижигаз“ (затоа што не секогаш лижам кај шо не ми е место) и да испрати порака до уредништвото (на кое главен и одговорен им е г-дин Зоран Андоновски), за кое практично и работев хонорарно последните месец и нешто дена (да, работев). Пораката беше повик да се воспостави комуникација на ниво колумнист – редакција. И пошто сум нов во сето ова – замолив ако имаат некои забелешки за текстовите кои ги испраќам да ми ги кажат преку email, на мој својствен начин, без предрасуди, без лицемерие. Впрочем, ова е мејлот:

Здраво, еве нови текстови, но за да не се осетам дека комуницирам со
невидлива Масонска ложа би сакал да ги потенцирам следниве 3-4 работи:

1. дали може да добивам фидбек во иднина за текстовите кои ги
објавувам поради фактот што не сум професионален колумнист и практично
сум колумнист во создавање од уредништвото? не реферати – збор/два -

што чини што не чини. Ако има што да ми се каже секако …

1.1 дали може да добијам кој дел од текстот кој би се објавил во
иднина ќе биде модификуван и дел од него отстранет (како во последната
колумна) за да знам што да очекувам (што ако се измени контекстот на
кажаното?)

2. Дали може да ми го вратите името во „Александар Д. Балаловски“ (со
средниот иницијал).

3. Разбрав дека треба да ме контактира секретарка, финансии, или не
знам кој од НМ .. сѐ уште никој ме нема контактирано, а ова е трета
тура текстови што ги праќам (4 претходно, 2 сега). Џаба..

Ајде, г-не / г-ѓо ..благодарност.
поздрав, александар.

Па навистина треба да имате слаб желудник за ова да ве натера да мислите дека е напишано од некој невоспитан, аргонатен и препотентен човек. Можда, евентуално, ако ставев некое смајли измеѓу редовите ќе сфатеа дека пристапот ми е послободен него ли оној кога амбасадорот на Бангладеш би испратил мејл до редакцијата? Па, мислам – машки е да се каже што се мисли и човечки е да се каже нешто директно в лице, во случајот на мејл. Јас впрочем не ни знаев на кој му пишувам – оттаму и контекстот на мејлот. Овој мејл од редакцијата бил протолкуван како арогантен и препотентен или како што Светлана Бојковиќ од Бољи Живот би рекла – Господе Боже! Дали ова навистина е арогантен мејл во кој барам малку поголема комуникација меѓу мене и уредништвото – затоа што јас, со моите информатичко-политички ставови се обидов да се изградам во мејнстрим медиум како колумнист кој од поодамна сака да објавува на овој начин? Ве молам советувајте ме и дајте ми критика? Фактите дека денес печатените-традиционални медиуми не се којзнае колку во игра ги оставам зад себе. Ништо од тоа не ме интересираше тогаш кога барав некој кој ќе ги објавува овие текстови (сум пишувал на блог многу интересни и досадни работи – па си реков да пробам). Во сета таа збрка на дали ова што го пишувам е во ред? -прашања кои си ги поставував, пробав да побарам мислење од редакцијата за тоа што чини што не чини. Сепак, она кое според мене навистина го прели капачето не беше текстот од последните колумни кој не е во контекст со другите провладини и (секако) индивидуални ставови на тие кои објавуваат и работат во овој медиум (особено читателите кои секогаш ме окарактеризираа како предавник и „издајца“). Според мене проблемот е тоа што побарав да ми се исплатат парите за претходните колумни, за кои, на човекот со кој комуницирав му потенцирав дека не сакам да се илјадници денари, туку и 200 денари би завршиле работа – за да се осеќам свој на своето, дека трудот ми се валоризира, секако како дете на капитализмот. И ми дадоа цена која мене ми одговараше (ок, на професионалните колумнисти не би им одговарала најмалку двојно), па бидна работата – чекав да се јават да потпишам договор за соработка преку авторска агенција. И чекав пред телефон, чекав над влажната перница..

И ете денес – денот кога уредникот најверојатно ги прочита последните колумни во кои се споменува неуспехот на традиционалните медиуми во однос на старата тема – терминолошките разлики и бариери кои баш тие ги градат, или пак другата, битноста на купувањето нови мобилни телефони за секој доктор за да може да пораѓаат полесно деца (техничка колумна која ќе биде објавена наскоро независно на блогов), практично решија да ја прекинат соработката – така наеднаш. Апансас!

Не се бунев за неисплатените хонорари, не се бунев за изменувањето на текстовите кои ги испраќав – политика на уредништвото која ја прифатив уште од старт, но чисто ме интересира дали сите традиционални медиуми функционираат на овој начин? Овој текст сега е баш тоа – чисто прашувам. Дали толку малку нежност на моите зборови е потребна за да се прекине соработката со човек чии, според информации од вебот, објавени текстови (првите 3) биле во првите 5 најчитани вести на веб порталот? Или има нешто зад сето тоа кое јас како тотален нуб во сето ова не успевам да го видам? И ве молам – што јас не контам во цела оваа ситуација? Не дека јас изгубив работа – тоа не ми е фултајм примарна работа (фала богу), но чисто ме интересира колку професионалните новинари, уредници, подуредници, квази-уредници и новинарски клисари во Македонија треба да наведнуваат глава и да голтаат туѓи залаци за да ја задржат работата на овој и многу полоши начини од овој? Колку би им било тешко да најдат нова работа каде уредништвото би покажало повеќе почит кон оние кои придонесуваат за зголемување на читаноста и посетеноста на веб ресурсите на медиумот? Дали кога Нова Македонија би имала телевизија, би ги бркала гостите на сред емисија само затоа што побарале чаша вода?

Ништо од тоа искрено веќе не ме интересира затоа што е завршено. Овој текст нека служи како предупредување и појаснување на работите за другите млади грешници како мене кои би се нашле во ваквите води. Ќе ве цензурираат, ќе ве бркаат, ќе ве фалат и потоа пак вие ќе сте виновни. Очекувајте во секој момент да ве спашкаат како неуспешен артефакт или да ве фрлат како муфлосан ајвар од лани. Но проблемот не е во вас – верувајте. Проблемот е до нивното архаично сфаќање за животот и комуникациските теркови. И тогаш не треба да се предавате затоа што секогаш постои можност да креирате свои содржини на целосно независен онлајн медиум, без предрасуди и наметната хиерархија чие водство не знае каде им се „јајцата“.

Во прилог, „постхумно“ ги објавувам сите 4 објавени колумни, несудените необјавени очекувајте ги веднаш после рекламите.

• Растурена спална соба
• Првиот програмер во светот
• Грди злобни пирати
• Блогот сѐ уште е важен (делумно изменет текст и наслов)
• Мобилен за секој доктор – необјавена во НМ
• Јонче Хакерче – необјавена – последна за НМ

Напомена: Овој запис, делумно изменет, е објавен во Нова Македонија, 13/04/2010. Ова е оригиналната колумна со малата измена што ја направи редакцијата обележана во жолто.

Искрено до пред извесно време мислев дека блогот како медиум е застарен метод за исвестување, особено кога во предвид ги имаме новите начини за информирање инкарнирани преку сервисите за социјално вмрежување, Фејсбук, Твитер, ти-реков ми-рече… Во Македонија Фејсбук за волја на вистината навистина фино лепо му се најде на татковците и мајките. Сега наместо децата да ги пуштаат кај бабите и дедовците објавуваат слики од нив на Фејсбук, бабите ги гледаат, стискаат „лајк“ и сите среќни (бога ми и педофилите) ем внуците видени. Практично Фејсбук ви го заменува своевремено популарното Нинтендо на кое мрзливите родители врвеле саати додека нивните деца кемкале наваму-натаму барајќи малку внимание. Сето тоа може да се искористи како алатка за културно информирање на вашите фејсбук-пријатели за теми кои се од ваш интерес, да линкате други страни, едноставно да ги натерате сите да ја споделат информацијата со нивните пријатели. На тој начин може да се добие впечатокот дека денес, практично блоговите и не се потребни. Од една страна стои тој аргумент, но од друга страна податок кој тоа го пречкртува и ни укажува дека денес луѓето сѐ уште сакаат да читаат блог постови (но едноставно за нив не сакаат да коментираат и дебатираат) е мојот конкретен пример (блогот му е познат на редакцијата). Објавувањето на мој блог пост во кој се коментира конкретна емисија емитувана на една од македонските телевизии минатата недела привлече огромен број читатели. Не станува збор за тоа кој како се нашол таму, статистички гледано не сите се задржале повеќе од 10мин. на сајтот (според Google Analytics), но поголем впечаток за сето тоа оставија реакциите кои стигаа на мојот мејл од фирми и приватни лица, повици на телефон, па дури и привлекоа неочекувани покани за средби од службен вид. Иако за тоа не би зборувал детално, можам слободно да констатирам дека блоговите во Македонија не се меч за занемарување, иако повеќе не толку популарни како порано (кога секој втора „букарски“-лајк проститутка за внимание имаше блог со трула содржина) она што денес навистина се вреднува е стручноста и можноста да се пренесе информацијата на начин кој може да се набљудува од аспект на блогер и читач – независно.

Замислете блогер од мој ранг, не е ниту ниту новинар ниту пак има било каква спрема за новинарство, лиферува информација која е таква каква што е, заштитена со Член 16 – став 2 на Уставот на РМ, на сето тоа реагираат редица личности и лица кои се официјални претставници на фирми од државата, без притоа да се увиди причината за таквата информација и предизвикот со кој блогерот се соочил кога го пишувал блог-постот. Од друга страна пак, си велам, не дај Боже некој блогер што може да го рашири својот збор низ „македонскиов Интернет“ да објави информација која е поткрепена со аргументи и фино лепо документирана. Тоа може да има сериозни последици во начинот на функционирање на субјектот за кој се пишува. Избила афера и некој македонски блогер без влакна на прстите сето тоа го објавува. Па кога имате македонска компанија која реагира на блог пост така жустро за критиката која ја добила од мојот скромен медиум со, сѐ уште, не така голем капацитет, замислете што би се случило кога некој остро ќе ја критикува нивната работа и практично изнесе докажани вистини за начинот на нивното работење кое е штетно и незаконско? Што ќе прават овие компании, институции и приватни лица кога некој професионален новинар на негов независен сајт се побави малку со нив? Тоа покажува колку ИТ фирмите во Македонија впрочем се спремни да бидат критикувани од своите клиенти и колкава почит имаат кон нивни минати, тековни или идни корисници. Тоа кажува колку ИТ компаниите во Македонија се тапа, отфрлањето на конструктивна критика практично води кон блокирање на развојот на секое нешто кое еволуира и се развива.

Македонскиот Интернет, паушално-кажано, професионален корисник мора да се насочи кон барање за конкретно дефинирање на правата што тој, блогерите и авторите ги имаат во случај кога објавуваат содржини на своите сајтови. Во тој случај нема да има плашење и влевање непотребен страв и закани за покренување прекршочни постапки кон нив исто како што тоа е случај и за класични новинари. Во случај кога секој од нас си ги знае границите на можноста, нема да има потреба да се дообјаснуваат некои работи приватно, се би било транспарентно и отворено на мрежата и нема да има потреба никој со никого да се види тет-а-тет за да си разменеле по 2-3 другарски комплименти. Во спротивно, пропаѓа во вода сето она за кое тие работат – дигитално воспоставување на комуникација. Блогот сѐ уште е важен во Македонија, наречете ме старомоден, но блогот веројатно уште некое време ќе остане мерило за тежината на зборовите на поединци и автори кои сакаат нешто да кажат и да им се обратат на нивните читатели.

Замислете, некој актовкаш да се појави да каже дека „дедур“ (Д-дур) е негов. И замислете да докаже дека некој друг акорд што се користи за создавање музика е негов. Тогаш ќе бидам среќен да ги гледам сите сиромаштии на македонската сцена, кои постојано кукаат нивните албуми да не бидат крадени и „омаловажувани“ на Интернет, а кои ги кријат невешто зад издавачките куќи кои и онака им ги земаат парите и како на кучиња им фрлаат мал процент од продажбата. Толку треба, само еден глупчо да се појави со прстен и златен синџир и документ. Да не беше пиратеријата ние бе, ко што сме прости ќе останевме не прости, неписмени. Ај нема да генерализирам, нека важи тоа само за мене, затоа што проблемот со моето спознавање на музиката или филмовите, верувајте никогаш не дошло од тие кои издаваат и продаваат оригинали. Немаше да го знам мојот омилен бенд – „Пинк флојд“, ни „Архангел“, ниту ќе знаев да користам Офис, ни Корел ни сé што нé учеле на пиратските копии по школите во кои завршив. Ниту пак, батките кои рипаат на концертите на Пол ван Дајк ќе имаа слушнато за него, ниту за Тиесто ниту за редица други музичари чии концерти ги посетиле и на тој начин придонеле и им кажале благодарам за музиката што ја создавале. Впрочем, ниту Пол ван Дајк ќе знаеше за Македонија ако не постоеше пиратерија. Кога веќе луѓето не сакаат да го направат конкретниот чекор кон ослободување на знаењето, музиката и уметноста и да ја стават на Интернет (таму каде што книгите сигурно би траеле повеќе во 1939 година кога би постоел Интернет отколку да стои затворена во берлинската библиотека) практично нашите авторитети треба да агитираат за што помасовно прифаќање на пиратеријата во Македонија. На тој начин ќе се шири зборот за повеќе артисти кои ќе нé посетуваат. Така ќе дознаваат за Македонија и ќе раскажуваат за земјава во странство. Оп инвестиции. Оп забава и поголем број емпетројки по глава на гласач. Тоа е навистина благороден и патриотски модел за развој на земјата. Истото важи и за софтверот и софтверските компании.

За среќа во Македонија ја имаме надарената БСА, агенција лева рака Мајкрософтова. А бе, ко две сестри се. Ветер ќе дувне, БСА проверува дали е легален, дали е лиценциран, платен, оданочен, одобрен… И покрај неколкуте обиди своевремено кога бев активен по овие прашања околу лиценцните модели и развојот на слободната култура во Македонија силно се обидував да допрам до оваа институција и да добијам некои одговори. Не успеав. Сигурно увиделе дека имејлот од кој им испраќам пораки не е лиценциран. Или биле презафатени со некој си Трајче, кој продавал краставици на локалното Зелено пазарче, па го казниле затоа што неговата гладна ќерка не инсталирала легален софтвер на компјутерот за фискални сметки на тезгата. Е па, опасни се овие пиратите во Македонија. Можеби немаат пари за леб, ама ќе си најдат пари за легален софтвер и музика! Парадоксалноста е уште поголема ако се земат предвид тековните процеси за воспоставување врска со светот, демек Интернет, на луѓето на цела територија на Македонија. Од една страна на луѓето им даваш моќна работа како Интернет, а од друга страна им велиш – ќе користиш сé што јас ќе ти кажам, и тогаш кога ќе го платиш ќе се сложиш дека впрочем не е твое, туку дека ти е дадено на користење. Пиратите, со нивните грди лица, злобни маски и дрвени нозе веднаш ќе се сложат со тоа. Ќе си заминат од плоштадите каде што продаваат музика и филмови и ќе одат да сурфаат на нивните легални софтверчиња слушајќи легална и одобрена музика.

Не повикувам на користење и практикување пиратерија поради фактот што истата појава во Македонија е казнива со закон. Но факт е дека многу треба за да се смени мислењето на луѓето околу она што денес се толкува како штетна и злобна појава во македонското општество. Верувајте, и тие кои се задолжени за овие кампањи и нивните нарачатели од редот на голем број компании-великани, користат пиратски софтвер, слушаат/гледаат симнати од торенти музика/филмови. И тоа не би требало да вознемирува никого. Тоа е само показател за грешноста на пристапот кон борбата со пиратеријата. Па, нели треба да ги учиме децата кога ќе одат во училиште и кога ќе извадат јадење, да го споделат со другарчето? Музичарите создаваат музика за која ќе платам кога ќе ја изведат пред мене, дотогаш ќе ја поддржувам нивната музика со ширењето на зборот за нивниот квалитет и посетување на нивните концерти по небитно која цена на влезница само ако за ова претходното не цимолат како тажалки.

Зошто по ѓаволите некој би сакал да живее во растурена просторија? Уште повалидно прашање би било зошто некоја жена би сакала да спие во растурена спална соба и чорапите на мажот ѝ да и висат над глава? Мислам.. зошто побогу? Концептуално ако тргнам да објаснувам што сѐ стои зад овие прашања, би можел да одам до недоглед. Затоа ќе се задржам на факт кој ретко кој во Македонија го елаборирал и јавно се произнел по тоа прашање. Големата преселба на IT професионалнците од помалите градови го големиот валкан град по цена на добивање квалитетна кариера и квалитетно отрфлање на секаква идеја за „домаќинлук“.
Проблемот овде не лежи во централизирањето на ресурсите и инфраструктурата само во главниот град. Тоа ти е, земјата е мала, не е којзнае што од земја па за да можеме да се спореудваме со Словенија или пак Австрија (скраја да е!). Тоа е тоа, градови како Битола, Охрид или Струмица би можеле проблемот на тие кои завршуваат технички факултети во нивните градови да го решат со 2-3 фирми со вработени до 100 души. Тоа би оформило квалитетно јадро на професионалци кои нема да го напуштат својот град, нема да прават дополнителен терет на „метрополата“ која и онака не може да си ги искрепи своите жители. Искрено, другите професии многу не ме интересираат. Ниту ги потценувам, ниту ги фаворизирам. Си ја сакам својата професија (информатичар) и не отстапувам од мојата одлука. Арно ама ме чудат работи кои, работејќи во корпоративна средина, во огромна (за наши рамки) фирма, секојдневно ги согледувам и сфаќам.

Ако земете во предвид дека една голема фирма во Македонија, составена од Х вработени, се состои од Х/2 вработени кои не се од градот каде што се наоѓа фирмата, тогаш може слободно да го поставите прашањето зошто во другите градови низ земјата постојат технички факултети кои обучуваат млад кадар за да биде IT професионалец? Зошто де? Зошто просечен студент од Битола кој завршил на факултетот за информатика, има веројатност да најде работа во истиот град од 1%? (впрочем мора да ја пофалам Битола во оваа насока. Има само една фирма која вработува програмери, па веројатноста за вработување во овој град е 100%, честитки!). Не ни сакам да споменувам дека и во случај кога квалитетен човек би сакал да работи во друг град, едноставно социјалните и материјални можности му се огрнаичени што тој не е способен да го направи ни првичниот чекор, да се пресели од еден град во друг, за оттаму да може да живее нешто посолиден живот и да се изгради професионално и самостојно. А секако, информатичките технологии од вас нема да направат професионалец ако почнете да работите како препродавач на компјутерска опрема, ниту пак ако од дома си се тупате во гради колку сте добар како професионалец, без осет за тоа како изгледа да се работи во една голема компанија од светски рамки.

Да се биде дел од општеството лично мене не ми значи многу. Денес луѓето се плашат да кажат што мислат и чувствуваат стравувајќи дека ќе ја изгубат работата или ќе биде крената постапка против нив за издавање на деловни тајни од подземјето на местото каде што работат. Во Македонија, оние кои треба да го компајлираат општеството се дудуци – студентите. Телиња. Па не ни очекувам дека тој правец и начин на размислување ќе се смени кога ќе одат во корпоративна средина каде секој втор со вратоврска и костум може да ви се прави Mr. Musculo само поради вокацијата која некој му ја залепил.

Корпоративните средини во Македонија, во фирми кои бројат повеќе од 50 вработени не се ништо поразлични од спалните соби на валканите и мрзливи жени. Се брка време, наместо квалитет. Исто како кога на „трондлава“ жена му се најват гости за во 19ч. таа до 18ч. ќе ги јади пилешките прсти оптегната пред телевизор, за потоа сите расфрлани ствари да ги „набапка“ во шифоњерот и да создаде привидна слика на средена просторија. Гостите ќе дојдат и ќе си одат и ќе зборуваат, „види, види, шо ти била Паца педантна“. Курсот нема да се смени за скоро. Впрочем овој курс ве очекува и вас кои привршувате со образованието.

{{оригинално колумната е објавена на 09 март 2010 во „Нова Македонија“}}