Зошто по ѓаволите некој би сакал да живее во растурена просторија? Уште повалидно прашање би било зошто некоја жена би сакала да спие во растурена спална соба и чорапите на мажот ѝ да и висат над глава? Мислам.. зошто побогу? Концептуално ако тргнам да објаснувам што сѐ стои зад овие прашања, би можел да одам до недоглед. Затоа ќе се задржам на факт кој ретко кој во Македонија го елаборирал и јавно се произнел по тоа прашање. Големата преселба на IT професионалнците од помалите градови го големиот валкан град по цена на добивање квалитетна кариера и квалитетно отрфлање на секаква идеја за „домаќинлук“.
Проблемот овде не лежи во централизирањето на ресурсите и инфраструктурата само во главниот град. Тоа ти е, земјата е мала, не е којзнае што од земја па за да можеме да се спореудваме со Словенија или пак Австрија (скраја да е!). Тоа е тоа, градови како Битола, Охрид или Струмица би можеле проблемот на тие кои завршуваат технички факултети во нивните градови да го решат со 2-3 фирми со вработени до 100 души. Тоа би оформило квалитетно јадро на професионалци кои нема да го напуштат својот град, нема да прават дополнителен терет на „метрополата“ која и онака не може да си ги искрепи своите жители. Искрено, другите професии многу не ме интересираат. Ниту ги потценувам, ниту ги фаворизирам. Си ја сакам својата професија (информатичар) и не отстапувам од мојата одлука. Арно ама ме чудат работи кои, работејќи во корпоративна средина, во огромна (за наши рамки) фирма, секојдневно ги согледувам и сфаќам.

Ако земете во предвид дека една голема фирма во Македонија, составена од Х вработени, се состои од Х/2 вработени кои не се од градот каде што се наоѓа фирмата, тогаш може слободно да го поставите прашањето зошто во другите градови низ земјата постојат технички факултети кои обучуваат млад кадар за да биде IT професионалец? Зошто де? Зошто просечен студент од Битола кој завршил на факултетот за информатика, има веројатност да најде работа во истиот град од 1%? (впрочем мора да ја пофалам Битола во оваа насока. Има само една фирма која вработува програмери, па веројатноста за вработување во овој град е 100%, честитки!). Не ни сакам да споменувам дека и во случај кога квалитетен човек би сакал да работи во друг град, едноставно социјалните и материјални можности му се огрнаичени што тој не е способен да го направи ни првичниот чекор, да се пресели од еден град во друг, за оттаму да може да живее нешто посолиден живот и да се изгради професионално и самостојно. А секако, информатичките технологии од вас нема да направат професионалец ако почнете да работите како препродавач на компјутерска опрема, ниту пак ако од дома си се тупате во гради колку сте добар како професионалец, без осет за тоа како изгледа да се работи во една голема компанија од светски рамки.

Да се биде дел од општеството лично мене не ми значи многу. Денес луѓето се плашат да кажат што мислат и чувствуваат стравувајќи дека ќе ја изгубат работата или ќе биде крената постапка против нив за издавање на деловни тајни од подземјето на местото каде што работат. Во Македонија, оние кои треба да го компајлираат општеството се дудуци – студентите. Телиња. Па не ни очекувам дека тој правец и начин на размислување ќе се смени кога ќе одат во корпоративна средина каде секој втор со вратоврска и костум може да ви се прави Mr. Musculo само поради вокацијата која некој му ја залепил.

Корпоративните средини во Македонија, во фирми кои бројат повеќе од 50 вработени не се ништо поразлични од спалните соби на валканите и мрзливи жени. Се брка време, наместо квалитет. Исто како кога на „трондлава“ жена му се најват гости за во 19ч. таа до 18ч. ќе ги јади пилешките прсти оптегната пред телевизор, за потоа сите расфрлани ствари да ги „набапка“ во шифоњерот и да создаде привидна слика на средена просторија. Гостите ќе дојдат и ќе си одат и ќе зборуваат, „види, види, шо ти била Паца педантна“. Курсот нема да се смени за скоро. Впрочем овој курс ве очекува и вас кои привршувате со образованието.

{{оригинално колумната е објавена на 09 март 2010 во „Нова Македонија“}}

Колку и да се занесуваме дека живееме во машки свет, понекогаш едноставно фактите зборуваат пред егото, па застануваат во одбрана на полот кој многумина го сметаат за инфериорен (ги жалам таквите). Професионално, во светот на програмерите и IT генерално, жените се сметаат за помалку професионални, со помала страст во пристапот на работата, а најлошо од сѐ во најголем дел случаи тоа е заради нивниот став дека машките глави на теми поврзани со технологија размислуваат многу подобро за разлика од нив. Тоа е поразителниот факт за нив. Непостоењето на нивната професионална тврдокорност. Од друга страна пак, за нив навива еден аргумент кој никој од машката програмерска популација не може да го побие, затоа што така нѐ учат на факултетите и пишува во книгите – првиот програмер во светот бил жена. Ада Лавлејс (Ada Augusta Byron), или ќерката на познатиот Лорд Бајрон.

Денешната техно-панк генерација која за жал сѐ уште не може да го сфати концептот на приватност, безбедност и дуплирање на идентитетот впрочем не ни заслужува да се нарекува техно-панк генерација. Своевремено, во развојот на тоа што авторот сега е (професионалец under construction), постоеле заедници кои преку своето знаење успевале да навлезат во порите на општеството и да допринесат голем дел од светското технолошко помодарство го презентираат во нашето општество. Од друга страна биле политичарите, кои потпишувале договори со компании од рангот на Мајкрософт и други кои пак неумешно имплементирале проекти од областа на слободниот софтвер за кој никој не кажал статус и степен на постигната реализација или, не дај боже, успех. Не е ништо страшно од тоа, страшна е проблематиката со која луѓето денес се бават и зависат од нешто толку нестабилно како технологијата, а не обраќаат внимание на она што секојдневно ги опкружува. Вадиме пари од автомати, 8 часа од денот ни поминуваат пред компјутери, по болницате нашите резултати зависат од компјутерските анализи, итн. до ниво на најави за електронско гласање преку кое секој регистриран потенцијален гласач својот глас на избори би можел да го даде преку Интернет. Но никој не се прашува зошто работите се такви какви што се. Земете го за пример образованието. За време на претходните гарнитури беа потипишани милионски суми со договори од кои никој од обичните граѓани не виде фајде. Ама некој виде. Потоа дојдоа на ред другите, ги натераа професорите преку ноќ да почнат да одржуваат компјутерски предавања на часови какви што се Биологија или Историја, без воопшто да се разгледа ситуацијата во случај кога се работи за професор без никакво технолошко образование. Едноставно некои луѓе не знаат да работат на компјутер, факт. И не само тоа, туку и ги натераа да користат оперативен систем кој е различен од тој што претходно го користеле.

Јас лично како поддржувач и активист за промоција на слободен софтвер сето тоа го наоѓам смешно. Не е дека не поддржувам вакви проекти, напротив. Се работи за еден зомобифициран проект од кој не може да произлезе квалитетна слика за тоа што се може да се добие со користење на слободниот софтвер. Дали тоа е тактика која се крие во сузбивањето на можноста за понатамошно контролирано исфрлање на моделот на слободен софтвер во образованието, останува да шпекулираме. Се додека не излезе министерството за образование и ни објасни, што впрочем се постигнува со новото потпишување на договор (од 10.02.2010г.) меѓу Мајкрософт и МОН. За какво учење ќе партнерствува Мајкрософот со установа која ја плаќаме сите ние? Нели е апсурден до ниво на контрадикција, фактот повторно да се потпушуваат договори со компанија која ги повикува учениците да не ги споделуваат своите дела со другите, туку да им наплаќаат за нивно користење, во време кога целото образование е во еден транзиционен период на премин од неслободен кон слободен софтвер? И секако, зошто на сајтот на МОН сѐ уште нема објавено никакви информации за ова партнерство и елаборирано до детали? Едноставно, процесот на учење треба да биде транспарентен. Затоа што утре ќе се појават батулиња со актовки кои ќе инсталираат софтвер на машините за гласање кој нема баш да знаеме што прави затоа што го следи бизнис моделот на Мајкрософт. Тоа би било аналогно на пуштање на апарат за одржување на дишење кај болен човек – без да знаеме што впрочем се случува. Па би се надевале, најверојатно ќе преживее.

Ама ќутете… работите тргнуваат на подобро. Скопје ќе се гради во барокен стил. Одиме 300 години назад, па жени навалете – можеби некоја од вас ќе биде првиот програмер во новата ера на коњите и спомениците кои се темелот на секоја технолошка гранка, па да видите после како Бајрон како пропелер ќе се врти во неговиот гроб – вечна му слава.