Секогаш го имам тоа чувство, дека тимот и целиот сајт кој тимот го град ми се обраќа кога го посетувам од време на време (последно само при линкање). Денес сфатив што www.on.net.mk сака да ни каже. Еве графичко толкување на најпосетуваниот македонски сајт и тоа како според мене ни се обраќа со секој клик на и кон него:

*spoiler*alert* – предупредени сте.

Го гледав The Shutter Island онака.. апансас. Немајќи идеи како да го поминам после-работното пладне, оп се најдов нацртан прво во Амати на палачинка па потоа во Рамстор киното, салата број 1. Претходно колега мој расправаше за тоа како Шатер Ајланд е најдобриот филм шо некогаш го гледал. Шо знам, секој си има свој вкус за уметност, многу не се потпирам на туѓите изразувања и тумачења за битноста на тоа што го гледале, слушале или читале. Филмови кои мене ми се допаѓале за други биле катастрофа на платното, и vice/versa. Последен таков филм беше 2012. Искрено јас на 2012 се смеев поради апсурдноста и глупавоста на сцените. Американштината смрдеше во секој фрејм. На други пак им се допаднало. Трети ми кажуваа како некои луѓе дури и со плачење излегле од салата после проекцијата. Јас излегов со тешка газо-болка и шубе за потрошените пари. И така би The Shutter Island.

Абе, генерално приказната оди во правец кој е веќе виден. Неочекуван крај, неочекуван исход, дечкото скренал па си ја споебал фамилијата која претходно била споебана од жена му. Нека. Кога го видов Леонардо на бродот на првата сцена, прво шо помислив е дека бродот и овојпат ќе се зачука во некоја санта па ќе трча како Џек во Титаник спасувајќи ја таа рибата шо ти Кејт Винслент. Ама не било така. Филмот изобилува со прекрасна фотографија и глума која е на нивото на тим избран од рацете на Мартин Скорсезе, иако лично јас не сум баш некој фан на Ди Каприо и го сметам за недоизграден глумец со убав физички изглед но не и јака страна од аспект на глумата, мора да кажам дека јас од филмот сум ШО-КИ-РАН. Филмот продолжува со пристигнувањето на Теди Даниелс (Леонардо Ди Каприо) и неговиот партнер Чак (Марк Рафало) на островот Шатер каде што се наоѓа најголемата и речиси озлогласена институција за лекување на лица со психолошки проблеми и личности.

Даниелс со него ги носи траумите и последиците на минатото. Неговата жена умрела во пожар подметнат од „извесен“ Ледис, забеган пироман. Уште веднаш Даниелс му потенцира на Чак „жена ми не изгоре, туку се задуши од чадот, тоа е важно да се потенцира“. На островот Шатер се сместени баш такви Ледис-like матни фаци кои поради нивното психичко потфрлување извршиле или се обиделе да бидат дел од грозоморни убиства. Првиот впечаток пред да се потенцира дека островот е една „голема лудница“ е дека пристигнаа на добро обезбеден затвор, поради целата процедура за проверка на идентитет и разоружување. Теди Даниелс е државен маршал кој со Чак доаѓаат на припомош на институцијата од каде претходниот ден избегал женски пациент со дијагноза на шизофреничар која патем си ги подубила трите деца и ги ставила на маса додека таа јадела. Уште првите моменти во филмот се насетува некоја заебана атмосфера која ви ствара гасови во стомакот. Првичниот впечаток е дека музиката е направена од истиот тип што ја правел грото музиката за саундтракот на Eyes wide shut (Jocelyn Pook). Aма јебеш, не бил тој. Веднаш откако Даниелс ќе почне со неговата истрага се среќава со главниот доктор во болницата, Dr. Cawley (Бен Кингсли) и _случајно_ (и на прв впечаток смешно и асимпатично) е пронаоѓањето на ливче оставено од пациентот бегалец (Рејчел) под керамичката плочка во нејзината просторија, веднаш зад масата, под мусандрата кај апаратот за притисок… не, ок. Под плочката. Ништо не може да избега од очите на Теди Даниелс. На ливчето пишува “Who is prisoner 67? The law of 4“. Некој нешто мучка. Даниелс станува сомничав. Размислува за тоа дека во институцијата која тој упорно ја оквалификува како затвор преку зборот „затвореници“ наместо „пациенти“, се случува нешто што не е баш во насока на пронаоѓањето на изгубениот пациент Рејчел. Бара да се сретне со персоналот но е одбиен. Вечерта Даниелс има кошмар во кој Скорсезе тука како паун ја отвора својата величественост и на еден од најпрекрасните начини за презентирање на сон во филм (според тоа што досега сум го видел), атмосферата во сонот и околностите се доловени преку паѓањето на лисја или дожд или пак пепел врз неговата жена Долорес (Мишел Вилијамс) која во сонот му кажува дека таа е сѐ уште на островот, но дека тука е и Ледис, херојот кој го потпалил станот каде што живееле. Веќе е јасно дека филмот ќе има исход од типот на Идентитет или Мементо. Теди врши испитување на пациентите. Во еден момент од филмот една од испитуваните пациентки бара чаша вода – Чак му ја носи но во моментот кога таа ја пие водата, во нејзините раце нема чаша. Тоа се мали грозни 3 секунди на немање чаша во нејзините раце што уште веднаш асоцира на нешто што подоцна се потврдува!

Во институцијата се наоѓа и еден од најдобрите психијатри во земјата, кој е емигрант од Германија – Др. Наеринг (Max von Sydow). Во тој момент во филмот се открива друг аспект за животот на Теди Даниелс. Тој бил воен ветеран и дел од војската која го ослободила концентрациониот камп Дахау (Германија) за време на втората светска војна. Даниелс има гадење кон германците во целина. Веднаш го препознава германскиот нагласок на Др. Наеринг и почнува со гадење да разговара со него. Овој пак, професионално деформиран, му ги открива аспектите на неговата психа преку разговорот кој го водат. Теди Даниелс е нападен, речит и човек кој никогаш не се откажува. И знае германски што е најјако. Ко из пушке! Му го шљака 2-3 пати на докторот, а овај му објаснува уствари дека е легално доселен емигрант од Германија и дека во тоа нема никаков проблем. После оваа средба Чак и Теди одат на прошетка низ островот, истрагата продолжува. Во напуштената просторија на островот, Даниелс започнува да го открива своето налудничаво лице и да претпоставува дека островот е една голема експериментална база за контрола на умот и дека таквите примери се земени од нацистичка Германија. Дека Др. Наеринг бил впрочем нацистички доктор земен на „услуга“ од страна на Америте за да можат полесно да експериментираат врз луѓе и нивните мозоци. Даниелс почнува да размислува дека психијатријата впрочем е една фабрика за духови, каде секој ќе може лесно да биде испрограмиран да стане она што некој друг сака да стане. Сериски убиец, масовен убиец, или начисто пациент кој ќе им прети на луѓе од интерес. Тогаш Даниелс го открива и бесот кон нацистичкиот режим во чие искоренување учествувал и лично тој. Додека биле во Дахау и ги строеле нацистичките стражари во колона, со пушките вперени кон нив, еден од стражарите се обидел да избега. Еден од американците пукнал во него, по што проследила ланчана реакција од куршуми кон нацистичките стражари и тоа брановидно. Скорсезе е скроз луд. Како бран на навивачи кои ги дигаат своите раце да отпоздрават маскота во движење на теренот, се прикажува убивањето на нацистите во простор-хронолошки редослед. Мене лично убивањето на нацисти секогаш ми било забавно на филмовите. Ова беше дури и смешно. Овој настан врз Даниелс исто така имал голем импакт во неговиот животен моментум и психички импакт. Ги фаќа бурата, а персоналот и полицијата на островот ги пронаоѓа. На состанокот на целиот персонал присуствуваат и Чак и Теди. Персоналот им соопштува дека избеганата пациентна Рејчел е пронајдена. Теди „остварува“ средба со неа и тука веќе почнуваат да се разјаснуваат некои расплети кои следуваат подоцна во филмот. Потоа Даниелс го добива својот втор „напад на мигрена“ додека бурата на островот го зазема својот пик. Му шибаат апчиња за мигрена по што го селат во подрумот, место каде што персоналот оди во случај на олуја.
Би било предолго ако фатам да раскажувам целосно што впрочем се случува во остатокот од филмот. Битен дел е кога Теди оди во секторот кој дотогаш не го посетиле со неговиот партнер. Разговорот кој го водат со личноста која ја пронаоѓа Теди е многу важен и обратете особено внимание на него. Потоа, Теди решава да ја разреши мистеријата што се крие на овој остров. Нешто смрди и тоа не е риба! Со неговиот партнер оди на карпата – „таму горе“. А таму горе Чак сфаќа дека некој го турнал и убил неговиот партнер Чак долу на карпата. Теди почнува да се спушта фино-лепо по карпата како Спајдер-мен, кога на 30цм. од него слетува како нарачано ливче хартија кое верувајте не сконтав кој момент беше во филмот ниту за што служеше. Но наоѓа пештера. Каде впрочем пронаоѓа жена која се вика Рејчел. И тоа не било каква, туку Рејчел-Вистинска, која е доктор психијатар, поранешна вработена во психијатријата. Таа му потенцира дека не е луда, туку дека се крие од институцијата на островот која сака да ја претвори во дух. Разговорот кој го имаат во тој момент е многу интересен и нетривијален дел од филмот. Се сведува на тоа дека штом еднаш излезеш со прогресивна идеја и за тебе излезе името дека си луд, потоа секоја добра идеја е дериват на твоето лудило и никој нема да ја прифати. За тоа дека штом некој одлучи од тебе да направи дух ќе стори се во негова моќ да испадне во право. Па и ќе те направи луд. Ќе ти дава невронаркотици во водата, во цигарите и во храната. Ќе делуваат за 48 часа со парализирање на рацете, па цело тело. Потоа низ окото ќе ти пуштат сонда од која ќе влечат нервни завршетоци од мозокот, по што стануваш многу попокорен пациент и ќе ги слушаш наредбите на „твојот господар“. Истовремено докторката му објаснува на Теди за количеството на болка што влегува во нашето тело – СЕКОЈДНЕВНО. „Што ако некој може да ја контролира таа болка? Ќе те контролира и тебе“, вели таа. Рејчел тврди дека никогаш не била омажена, ниту имала деца. Му кажува на Теди дека е дел од целото тоа сценарио и му потенцира да бега. Овој си заминува. И се случува тука рчка- а-у нешто.. па при крајот Теди дознава дека впрочем никогаш и немал партнер. Главниот доктор му кажува дека тој на островот дошол сам. Па на прашањето „Па каде ти е парнерот?“, Теди мудро одговара „Кој партнер?“. Така функционираат работите.

Но не се откажува, ита накај светилникот, озлогласеното место каде што се верува дека се прават операции на мозокот, се отвора черепот и се чепка директно во мозокот. Таму го наоѓа главниот доктор кој го отвора расплетот на целиот филм. Имено, без објаснување на процесот на крајот на филмот кој мора да се гледа за да се доживее, ќе го дадам сижѐто на приказната. Теди Даниелс, поранешен генерален маршал и воен ветеран од втората светска војна, испаѓа тежок психијатриски случај кој имал фамилија од 3 деца и една жена. Жената се викала Долорес – едно од децата, ќерката Рејчел. Долорес имала еден обид за самоубиство по кој почнала да случа гласови и бубачки како лазат во нејзината глава. Додека Теди бил на работа таа ги удавила сите 3 деца и ги оставила во водата да пловат. Моментот кога тоа Теди го сфаќа е најбизарниот, најшокантниот и полн со делириум момент во историјата на филмовите кои ги имам гледано. Не е дека на сцената се појавуваат мртви деца и болна жена со налудничав поглед која му вели дека „сега децата се прекрасни и ќе ни бидат наши кукли со кои ќе си играме“. Се работи за детали. Како Теди ја фаќа ќерката за ногата, па му дава вештачко дишење. Па тежината и бодликавоста на чувството дека додека тој разговара со неговата жена зад нив стојат нивните 3 мртви деца. Се дознава – Теди Даниелс го создал ликот на Ледис и Рејчел. Никој од нив никогаш не постоел. Неговата психа за да се заштити од убиството кое го прави за да ја ослободи неговата жена созадава лажни ликови како пироман, пациент убиец на деца итн. Дури го создава и локот на Чак – кој впрочем не е неговиот парнер, туку е неговиот животен психијатар кој потфрла да го спаси и излечи од неговото психичко растројство. Теди во тој момент колабира – ја дознава целата вистина и ја признава. Докторите мислат дека е излечен, во спротивно ќе следи лоботомија, отворање на мозокот – rearrange untill he’s sane, шо би рекле Флојд. На крајната сцена, една од најмоќните сцени што ги имам видено – Чак седнува до Теди и го прашува дали сака цигара. Мислејќи дека повеќе нема да го ословува како Чак – затоа што тоа е името „на неговиот партнер“ кој веќе не постои – Теди се врти накај Чак и му вели „ти кажувам, ЧАК, нешто се случува на островот и ќе дознаеме што е тоа!“. Докторот се врти накај останатите и со главата констатира психичка регресија. Во тој момент главниот доктор се врти накај другите, но Скорсезе го дава од далеку – не се слуша кај што го изговара, но на неговата уста се читаат зборовите „do the lobotomy“. Тогаш Теди се врти накај Чак и му вели „Што е подобро, да умреш како среќен човек или цел живот да живееш како ѕвер?“. Станува и доброволно пристапува кон отворањето на неговиот мозок. Интригата останува – се излекол ли Теди? Бил ли воопшто луд? Рејчел во пештерата – вистинска ли е? Ја кажувала ли вистината? Непобитен останува фактот дека сите имиња од халуцинациите на Теди се впрочем акроними од имињата на луѓето кои извршиле трауми врз неговиот живот. Така и со Ледис (Laeddis)- кој се добива како акроним од презимето на Теди – Даниелс (Daniels).

Ниту Last temptation of Christ, ниту било кој друг филм од било кој друг режисер не влијаел врз мене на овој начин. Филмот ме топна. Но и ме згрози. Не знам дали би го гледал пак.

Забелешка: Законот на 4 или The law of four, се 4те имиња од кои Теди ги создава лажните ликови во неговиот живот: “Andrew Leaddis и Teddy Daniels” версус “Delores Chalin and Rachel Saldano”.

Зошто по ѓаволите некој би сакал да живее во растурена просторија? Уште повалидно прашање би било зошто некоја жена би сакала да спие во растурена спална соба и чорапите на мажот ѝ да и висат над глава? Мислам.. зошто побогу? Концептуално ако тргнам да објаснувам што сѐ стои зад овие прашања, би можел да одам до недоглед. Затоа ќе се задржам на факт кој ретко кој во Македонија го елаборирал и јавно се произнел по тоа прашање. Големата преселба на IT професионалнците од помалите градови го големиот валкан град по цена на добивање квалитетна кариера и квалитетно отрфлање на секаква идеја за „домаќинлук“.
Проблемот овде не лежи во централизирањето на ресурсите и инфраструктурата само во главниот град. Тоа ти е, земјата е мала, не е којзнае што од земја па за да можеме да се спореудваме со Словенија или пак Австрија (скраја да е!). Тоа е тоа, градови како Битола, Охрид или Струмица би можеле проблемот на тие кои завршуваат технички факултети во нивните градови да го решат со 2-3 фирми со вработени до 100 души. Тоа би оформило квалитетно јадро на професионалци кои нема да го напуштат својот град, нема да прават дополнителен терет на „метрополата“ која и онака не може да си ги искрепи своите жители. Искрено, другите професии многу не ме интересираат. Ниту ги потценувам, ниту ги фаворизирам. Си ја сакам својата професија (информатичар) и не отстапувам од мојата одлука. Арно ама ме чудат работи кои, работејќи во корпоративна средина, во огромна (за наши рамки) фирма, секојдневно ги согледувам и сфаќам.

Ако земете во предвид дека една голема фирма во Македонија, составена од Х вработени, се состои од Х/2 вработени кои не се од градот каде што се наоѓа фирмата, тогаш може слободно да го поставите прашањето зошто во другите градови низ земјата постојат технички факултети кои обучуваат млад кадар за да биде IT професионалец? Зошто де? Зошто просечен студент од Битола кој завршил на факултетот за информатика, има веројатност да најде работа во истиот град од 1%? (впрочем мора да ја пофалам Битола во оваа насока. Има само една фирма која вработува програмери, па веројатноста за вработување во овој град е 100%, честитки!). Не ни сакам да споменувам дека и во случај кога квалитетен човек би сакал да работи во друг град, едноставно социјалните и материјални можности му се огрнаичени што тој не е способен да го направи ни првичниот чекор, да се пресели од еден град во друг, за оттаму да може да живее нешто посолиден живот и да се изгради професионално и самостојно. А секако, информатичките технологии од вас нема да направат професионалец ако почнете да работите како препродавач на компјутерска опрема, ниту пак ако од дома си се тупате во гради колку сте добар како професионалец, без осет за тоа како изгледа да се работи во една голема компанија од светски рамки.

Да се биде дел од општеството лично мене не ми значи многу. Денес луѓето се плашат да кажат што мислат и чувствуваат стравувајќи дека ќе ја изгубат работата или ќе биде крената постапка против нив за издавање на деловни тајни од подземјето на местото каде што работат. Во Македонија, оние кои треба да го компајлираат општеството се дудуци – студентите. Телиња. Па не ни очекувам дека тој правец и начин на размислување ќе се смени кога ќе одат во корпоративна средина каде секој втор со вратоврска и костум може да ви се прави Mr. Musculo само поради вокацијата која некој му ја залепил.

Корпоративните средини во Македонија, во фирми кои бројат повеќе од 50 вработени не се ништо поразлични од спалните соби на валканите и мрзливи жени. Се брка време, наместо квалитет. Исто како кога на „трондлава“ жена му се најват гости за во 19ч. таа до 18ч. ќе ги јади пилешките прсти оптегната пред телевизор, за потоа сите расфрлани ствари да ги „набапка“ во шифоњерот и да создаде привидна слика на средена просторија. Гостите ќе дојдат и ќе си одат и ќе зборуваат, „види, види, шо ти била Паца педантна“. Курсот нема да се смени за скоро. Впрочем овој курс ве очекува и вас кои привршувате со образованието.

{{оригинално колумната е објавена на 09 март 2010 во „Нова Македонија“}}

Колку и да се занесуваме дека живееме во машки свет, понекогаш едноставно фактите зборуваат пред егото, па застануваат во одбрана на полот кој многумина го сметаат за инфериорен (ги жалам таквите). Професионално, во светот на програмерите и IT генерално, жените се сметаат за помалку професионални, со помала страст во пристапот на работата, а најлошо од сѐ во најголем дел случаи тоа е заради нивниот став дека машките глави на теми поврзани со технологија размислуваат многу подобро за разлика од нив. Тоа е поразителниот факт за нив. Непостоењето на нивната професионална тврдокорност. Од друга страна пак, за нив навива еден аргумент кој никој од машката програмерска популација не може да го побие, затоа што така нѐ учат на факултетите и пишува во книгите – првиот програмер во светот бил жена. Ада Лавлејс (Ada Augusta Byron), или ќерката на познатиот Лорд Бајрон.

Денешната техно-панк генерација која за жал сѐ уште не може да го сфати концептот на приватност, безбедност и дуплирање на идентитетот впрочем не ни заслужува да се нарекува техно-панк генерација. Своевремено, во развојот на тоа што авторот сега е (професионалец under construction), постоеле заедници кои преку своето знаење успевале да навлезат во порите на општеството и да допринесат голем дел од светското технолошко помодарство го презентираат во нашето општество. Од друга страна биле политичарите, кои потпишувале договори со компании од рангот на Мајкрософт и други кои пак неумешно имплементирале проекти од областа на слободниот софтвер за кој никој не кажал статус и степен на постигната реализација или, не дај боже, успех. Не е ништо страшно од тоа, страшна е проблематиката со која луѓето денес се бават и зависат од нешто толку нестабилно како технологијата, а не обраќаат внимание на она што секојдневно ги опкружува. Вадиме пари од автомати, 8 часа од денот ни поминуваат пред компјутери, по болницате нашите резултати зависат од компјутерските анализи, итн. до ниво на најави за електронско гласање преку кое секој регистриран потенцијален гласач својот глас на избори би можел да го даде преку Интернет. Но никој не се прашува зошто работите се такви какви што се. Земете го за пример образованието. За време на претходните гарнитури беа потипишани милионски суми со договори од кои никој од обичните граѓани не виде фајде. Ама некој виде. Потоа дојдоа на ред другите, ги натераа професорите преку ноќ да почнат да одржуваат компјутерски предавања на часови какви што се Биологија или Историја, без воопшто да се разгледа ситуацијата во случај кога се работи за професор без никакво технолошко образование. Едноставно некои луѓе не знаат да работат на компјутер, факт. И не само тоа, туку и ги натераа да користат оперативен систем кој е различен од тој што претходно го користеле.

Јас лично како поддржувач и активист за промоција на слободен софтвер сето тоа го наоѓам смешно. Не е дека не поддржувам вакви проекти, напротив. Се работи за еден зомобифициран проект од кој не може да произлезе квалитетна слика за тоа што се може да се добие со користење на слободниот софтвер. Дали тоа е тактика која се крие во сузбивањето на можноста за понатамошно контролирано исфрлање на моделот на слободен софтвер во образованието, останува да шпекулираме. Се додека не излезе министерството за образование и ни објасни, што впрочем се постигнува со новото потпишување на договор (од 10.02.2010г.) меѓу Мајкрософт и МОН. За какво учење ќе партнерствува Мајкрософот со установа која ја плаќаме сите ние? Нели е апсурден до ниво на контрадикција, фактот повторно да се потпушуваат договори со компанија која ги повикува учениците да не ги споделуваат своите дела со другите, туку да им наплаќаат за нивно користење, во време кога целото образование е во еден транзиционен период на премин од неслободен кон слободен софтвер? И секако, зошто на сајтот на МОН сѐ уште нема објавено никакви информации за ова партнерство и елаборирано до детали? Едноставно, процесот на учење треба да биде транспарентен. Затоа што утре ќе се појават батулиња со актовки кои ќе инсталираат софтвер на машините за гласање кој нема баш да знаеме што прави затоа што го следи бизнис моделот на Мајкрософт. Тоа би било аналогно на пуштање на апарат за одржување на дишење кај болен човек – без да знаеме што впрочем се случува. Па би се надевале, најверојатно ќе преживее.

Ама ќутете… работите тргнуваат на подобро. Скопје ќе се гради во барокен стил. Одиме 300 години назад, па жени навалете – можеби некоја од вас ќе биде првиот програмер во новата ера на коњите и спомениците кои се темелот на секоја технолошка гранка, па да видите после како Бајрон како пропелер ќе се врти во неговиот гроб – вечна му слава.